पुँजी बजारमा जलविद्युत् कम्पनीहरूको वर्चस्व झनै बढ्दै गएको छ। पछिल्लो समय मात्रै कुल १२३ मेगावाटभन्दा बढी क्षमता र ११ करोड ११ लाखभन्दा बढी कित्ता सेयर पुँजीसहित १० वटा नयाँ जलविद्युत् कम्पनीहरू नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) मा भित्रिएका छन्। यसले ऊर्जा क्षेत्रको विकासका लागि सार्वजनिक पुँजीको आकर्षणलाई मात्र पुष्टि गरेको छैन, सेयर बजारमा लगानीका नयाँ विकल्पहरूसमेत थपेको छ। हाल यीमध्ये भुजुङ, रिज लाइन, सुपर खुदी, सूर्यकुण्ड र शिखर पावर गरी पाँचवटा कम्पनीले दोस्रो बजारमा सक्रिय कारोबार थालिसकेका छन् भने बाँकी पाँचवटा कम्पनी सूचीकरणको पर्खाइमा छन्।

दोस्रो बजारमा कारोबार सुरु गरिसकेका पाँच कम्पनीको तथ्यांक हेर्दा बजार मूल्य निर्धारणमा एउटा रोचक विरोधाभास देखिएको छ। सामान्यतया कम्पनीको उत्पादन क्षमता र आम्दानी जति ठूलो भयो, सेयर मूल्य पनि त्यति नै उच्च हुनुपर्ने हो। तर, नेप्सेमा त्यस्तो देखिएको छैन। उदाहरणका लागि, जम्मा ११ मेगावाट क्षमताको सूर्यकुण्ड हाइड्रोपावरको सेयर मूल्य यो समूहकै सबैभन्दा बढी (प्रतिकित्ता १२ सय ७८ रुपैयाँसम्म) पुगेको छ। यसको मुख्य कारण कम्पनीको क्षमता नभई बजारमा उपलब्ध न्यून सेयर संख्या हो। सर्वसाधारणका लागि बजारमा जम्मा ६ लाख ७५ हजार कित्ता आसपास मात्रै सेयर ‘फ्लोट’ भएकाले माग उच्च र आपूर्ति कम हुँदा यसको मूल्य आकाशिएको हो।

यसको ठीक विपरीत, सबैभन्दा कम ४.९६ मेगावाट क्षमता भएको शिखर पावरको सेयर मूल्य सबैभन्दा सस्तो (८१५ रुपैयाँ आसपास) छ। तर, बजारमा प्रशस्त सेयर उपलब्ध भएका कारण यसको कुल बजार पुँजीकरण भने कारोबारमा रहेका अन्य पाँच कम्पनीमध्ये सबैभन्दा धेरै करिब पौने २ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। त्यस्तै, २६ मेगावाटको ठूलो क्षमता भएको सुपर खुदीको मूल्य साना आयोजनाहरू रिज लाइन इनर्जी र सूर्यकुण्डको भन्दा निकै कम छ। यसले नेपाली सेयर बजारमा कम्पनीको वित्तीय वा उत्पादन क्षमताले भन्दा पनि बजारमा हुने सेयरको आपूर्ति (सप्लाइ) र लगानीकर्ताको मनोविज्ञानले तत्कालको मूल्य तय गर्ने यथार्थलाई छर्लङ्ग पारेको छ।

यता, सूचीकरणको पर्खाइमा रहेका कालिञ्चोक, अपोलो, टाक्सार पिखुवा खोला, सानिगाड र यामलिङ हाइड्रोले पनि बजारमा नयाँ तरंग ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ। विशेषगरी ३८.४६ मेगावाट क्षमता र २ करोड ८५ लाख कित्ता सेयर भएको ‘सानिगाड हाइड्रो’ दोस्रो बजारमा आउँदा त्यसले हाइड्रो समूहको सूचकांकमै ठूलो प्रभाव पार्ने अनुमान विश्लेषकहरूको छ। यद्यपि, ८ मेगावाटको टाक्सार पिखुवा खोलाले कुल सेयरको करिब २५ प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा सर्वसाधारणलाई छुट्याएकाले दोस्रो बजारमा आउनासाथ ठूलो भोल्युममा सेयर आपूर्ति भई मूल्यमा चाप पर्न सक्ने जोखिम पनि औंल्याइएको छ।

जलविद्युत् क्षेत्रमा सुनिश्चित प्रतिफल र सरकारको विद्युत् खरिद सम्झौता (पीपीए) का कारण दीर्घकालीन लगानीकर्ताहरू आकर्षित भइरहेका छन्। यद्यपि, केही कम्पनीको विवरणपत्रमा देखिएका प्राविधिक विषयहरूमा भने लगानीकर्ता चनाखो हुनुपर्ने देखिन्छ। उदाहरणका लागि, सूर्यकुण्ड हाइड्रोको विवरणमा सेयर संख्यालाई दशमलबमा (जस्तै: ६,८९,६७४.४ कित्ता) देखाइएको छ, जसले भोलिका दिनमा लाभांश वितरण वा सेयर कारोबारको हिसाबकिताबमा प्राविधिक कठिनाइ निम्त्याउन सक्छ। समग्रमा, यी नयाँ कम्पनीहरूको प्रवेशले लगानीकर्तालाई सानादेखि ठूला आयोजनासम्म छनोटको फराकिलो अवसर दिएको छ। तर, बजारको हल्ला र सेयर अभाव (स्केरसिटी) को पछि लाग्नुभन्दा कम्पनीको आधारभूत पक्ष र सेयर संरचना हेरेर मात्रै लगानी गर्नुपर्ने सन्देश पनि यसले दिएको छ।