नेपालको पूँजीबजार यतिबेला कारोबारको उतारचढावभन्दा धेरै विचार र धारणा बीचको टकरावका कारण चर्चामा छ। पूर्व सचिव भिम उपाध्यायले पछिल्ला दिनहरूमा सामाजिक सञ्जालमार्फत लगातार सार्वजनिक गरेका विचारहरूले शेयर बजारलाई लिएर गम्भीर बहस सिर्जना गरेको छ। उनका पोस्टहरू केवल आलोचना मात्र नभई बजारको संरचना, नैतिकता र वास्तविक योगदानमाथि प्रश्न उठाउने खालका छन्, जसले लगानीकर्ता समुदायलाई दुई ध्रुवमा विभाजित गरेको छ ।
उपाध्यायले आफ्नो धारणा राख्दै नेपालमा शेयर बजारबाट “भुइँफुट्टा धनाढ्य” उत्पादन भइरहेको आरोप लगाएका छन्। उनका अनुसार केही सीमित समूहले बजारको पहुँच र सूचनाको फाइदा उठाएर छोटो समयमा ठूलो सम्पत्ति आर्जन गरिरहेका छन्, जबकि वास्तविक अर्थतन्त्र—उद्योग, उत्पादन र रोजगारी—मा यसको प्रभाव न्यून देखिन्छ। उनले शेयर बजारलाई “कागजमा मात्र पैसा बढ्ने खेल” जस्तो व्याख्या गर्दै यसले देशको समग्र विकासमा कति योगदान पु¥यायो भन्ने प्रश्न गरेका छन् ।

उनको अर्को तर्क अझ गहिरो छ, जहाँ उनले बजारका ठूला खेलाडी, मिडिया र नीतिनिर्माताबीचको सम्बन्धमाथि प्रश्न उठाएका छन्। उपाध्यायको दाबी अनुसार केही प्रभावशाली लगानीकर्ताहरूले मिडिया र अनुसन्धान संस्थालाई प्रभावित पार्दै बजारको माहोल आफ्नै अनुकूल बनाउने प्रयास गर्छन्। यसले साना लगानीकर्ताहरूलाई जोखिममा पार्ने र असमान प्रतिस्पर्धा सिर्जना गर्ने उनको आरोप छ। साथै, नीति निर्माणमा समेत यस्ता समूहको अप्रत्यक्ष प्रभाव रहने संकेत उनले दिएका छन् ।
यसबीच उनले भारतको चर्चित ‘हर्षद मेहता काण्ड’ जस्तै घटना नेपालमा पनि हुन सक्ने आशंका व्यक्त गर्दै लगानीकर्ताहरूलाई सावधान रहन आग्रह गरेका छन्। यस्तो टिप्पणीले बजारमा डर र सन्देहको माहोल सिर्जना गरेको छ भने अर्कोतर्फ यसले नियामक निकायको भूमिका र कडाइबारे पनि प्रश्न उठाएको छ ।
यता, उपाध्यायको विचारप्रति लगानीकर्ता समुदायबाट कडा प्रतिक्रिया आएको छ। धेरै अनुभवी लगानीकर्ताहरूले उनको भनाइलाई “एकतर्फी” र “अधूरो बुझाइ” भन्दै खण्डन गरेका छन्। उनीहरूको तर्कमा, शेयर बजार कुनै सट्टेबाजी मात्र होइन, बरु कम्पनीहरूलाई पूँजी जुटाउने, विस्तार गर्ने र आर्थिक गतिविधि बढाउने महत्वपूर्ण माध्यम हो। उनीहरूले बैंक, जलविद्युत्, बीमा र उत्पादन क्षेत्रमा शेयर बजारमार्फत भएको लगानीलाई उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् ।
सामाजिक सञ्जाल, विशेषगरी क्लबहाउस जस्ता प्लेटफर्महरूमा अहिले यो विषयमा व्यापक बहस भइरहेको छ। एक समूहले बजारमा पारदर्शिता अभाव, भित्री कारोबार र सीमित समूहको नियन्त्रणको विषय उठाइरहेको छ भने अर्को समूहले बजारलाई दीर्घकालीन सम्पत्ति निर्माणको आधारका रूपमा बचाउ गरिरहेको छ। यसले नेपालको पूँजीबजार अझै परिपक्व हुन बाँकी रहेको संकेत गर्छ ।
विश्लेषणका आधारमा हेर्दा, उपाध्यायले उठाएका केही प्रश्नहरू पूर्ण रूपमा असान्दर्भिक भने देखिँदैनन्। बजारमा पारदर्शिता, नियमन र लगानीकर्ताको सुरक्षा अझ सुदृढ बनाउनुपर्ने आवश्यकता स्पष्ट देखिन्छ। तर, सम्पूर्ण शेयर बजारलाई नै नकारात्मक रूपमा चित्रण गर्नु पनि एकपक्षीय दृष्टिकोण हुन सक्छ। सन्तुलित विश्लेषणले देखाउँछ कि बजारमा समस्या भए पनि त्यसले अर्थतन्त्रमा योगदान पु¥याउने पक्षलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्न मिल्दैन ।
समग्रमा, यो बहसले नेपालको पूँजीबजारलाई आत्ममूल्यांकन गर्ने अवसर दिएको छ। अब आवश्यकता भावनात्मक आरोप–प्रत्यारोपभन्दा माथि उठेर तथ्यमा आधारित सुधारतर्फ अग्रसर हुने हो। यदि पारदर्शिता, कडाइका साथ नियमन र दीर्घकालीन लगानी संस्कृतिको विकास गर्न सकियो भने, यही बजार भविष्यमा नेपालको आर्थिक विकासको महत्वपूर्ण आधार बन्न सक्छ ।