काठमाडौं — माथिल्लो मैलुङ खोला जलविद्युत लिमिटेड (MMKJL) ले गत आर्थिक वर्षमा उल्लेख्य वित्तीय सुधार गरेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्ष नोक्सानीमा रहेको कम्पनी गत वर्ष भने ११ करोड १२ लाख रुपैयाँ खुद नाफामा पुगेको छ। कम्पनीले सार्वजनिक गरेको चौथो त्रैमाससम्मको अपरिष्कृत वित्तीय विवरणअनुसार विद्युत बिक्री आम्दानी बढ्नु र वित्तीय खर्च घट्नु नाफा सुधारका मुख्य आधार बनेका छन्।

अघिल्लो आर्थिक वर्ष कम्पनी ६८ लाख ३७ हजार रुपैयाँ नोक्सानीमा थियो। त्यसकारण चालु वर्षको नाफालाई सामान्य प्रतिशत वृद्धिका रूपमा तुलना गर्नु उपयुक्त हुँदैन। बरु एक वर्षको अवधिमा कम्पनीको ‘बटम लाइन’ करिब ११ करोड ८० लाख रुपैयाँले सुधारिएको देखिन्छ। अर्थात् सानो नोक्सानीमा रहेको कम्पनी एकै वर्षमा ११ करोड रुपैयाँभन्दा बढी नाफा कमाउने अवस्थामा पुगेको छ।

कम्पनीको मुख्य व्यवसायबाट हुने विद्युत बिक्री आम्दानीमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। समीक्षा अवधिमा विद्युत बिक्रीबाट हुने आम्दानी २३.३४ प्रतिशतले बढेर ४३ करोड ११ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। उपलब्ध वृद्धिदरलाई आधार मान्दा अघिल्लो आर्थिक वर्ष यस्तो आम्दानी करिब ३४ करोड ९५ लाख रुपैयाँ आसपास रहेको देखिन्छ। यस हिसाबले एक वर्षमा विद्युत बिक्री आम्दानी झन्डै ८ करोड रुपैयाँभन्दा बढी थपिएको छ।

जलविद्युत कम्पनीका लागि विद्युत बिक्री आम्दानी नै मुख्य सञ्चालन आय भएकाले यसको वृद्धि विशेष अर्थपूर्ण हुन्छ। नाफा कुनै एकपटकको गैर–सञ्चालन आम्दानी वा लेखा समायोजनबाट मात्र बढेको भए त्यसको स्थायित्वमा प्रश्न उठ्न सक्थ्यो। तर यहाँ मूल व्यवसायबाटै आम्दानी बढेको देखिएकाले कम्पनीको वित्तीय सुधारमा सञ्चालन पक्षको योगदान स्पष्ट छ।

विद्युत बिक्री आम्दानी २३.३४ प्रतिशतले बढ्दा कम्पनीको कुल नाफा ३०.३४ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। आम्दानीभन्दा कुल नाफाको वृद्धिदर बढी हुनु प्रत्यक्ष उत्पादन तथा सञ्चालन लागत तुलनात्मक रूपमा नियन्त्रणमा रहेको संकेत हुन सक्छ। अर्थात् थपिएको बिक्री आम्दानीमध्ये ठूलो हिस्सा कुल नाफामा रूपान्तरण हुन थालेको देखिन्छ।

सञ्चालन मुनाफामा अझ तीव्र सुधार देखिएको छ। कम्पनीको सञ्चालन मुनाफा ५१.१३ प्रतिशतले बढेको छ। विद्युत बिक्री आम्दानीको वृद्धिदरभन्दा सञ्चालन मुनाफाको वृद्धिदर दोब्बरभन्दा बढी हुनु कम्पनीमा ‘अपरेटिङ लिभरेज’ को प्रभाव देखिएको संकेत हो। निश्चित प्रकृतिका खर्च स्थिर रहँदा थप आम्दानीको ठूलो हिस्सा सञ्चालन नाफामा जान सक्छ।

कम्पनी नाफामा फर्किनुको अर्को महत्त्वपूर्ण कारण वित्तीय खर्चमा आएको कमी हो। गत आर्थिक वर्ष कम्पनीको वित्तीय खर्च २१.४० प्रतिशतले घटेको छ। जलविद्युत आयोजना निर्माणमा ठूलो परिमाणमा ऋण प्रयोग हुने भएकाले ब्याज तथा अन्य वित्तीय खर्चले परियोजनाको नाफामा ठूलो प्रभाव पार्ने गर्छ।

विशेषगरी निर्माण सम्पन्न भएर आयोजना सञ्चालनमा आएपछि ऋणको साँवा क्रमशः घट्दै गएमा ब्याज खर्च पनि कम हुन सक्छ। माथिल्लो मैलुङ खोलाको अवस्थामा वित्तीय खर्च घट्नुले सञ्चालनबाट कमाएको रकमको ठूलो हिस्सा खुद नाफामा पुग्न सहयोग गरेको देखिन्छ। यही कारण बिक्री आम्दानी २३ प्रतिशतले मात्रै बढ्दा पनि कम्पनी नोक्सानीबाट ११ करोड रुपैयाँभन्दा बढी नाफामा पुग्न सकेको हो।

तर वित्तीय खर्च आगामी वर्ष पनि यही दरमा घट्छ भनेर अहिले नै निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। यसका लागि कम्पनीको बाँकी ऋण, ब्याजदर, कर्जा भुक्तानी तालिका तथा पुनर्कर्जाको अवस्था हेर्न आवश्यक हुन्छ। उपलब्ध विवरणमा ती सबै तथ्यांक नहुँदा वित्तीय खर्चमा भविष्यमा कति थप कमी आउन सक्छ भन्ने निश्चित गर्न सकिँदैन।

नाफामा आएको सुधारसँगै प्रतिशेयर आम्दानी (EPS) पनि ऋणात्मक अवस्थाबाट उल्लेख्य रूपमा धनात्मक बनेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्ष कम्पनीको EPS ६८ पैसा ऋणात्मक थियो। गत आर्थिक वर्ष भने यो बढेर ११ रुपैयाँ १३ पैसा धनात्मक भएको छ।

एक अर्ब रुपैयाँ चुक्ता पूँजीलाई आधार मान्दा कम्पनीले शेयरधनीको चुक्ता पूँजीको तुलनामा करिब ११ प्रतिशत बराबर वार्षिक नाफा सिर्जना गरेको देखिन्छ। अघिल्लो वर्ष प्रत्येक शेयरले सामान्य नोक्सानी प्रतिनिधित्व गरिरहेको अवस्थामा अहिले प्रतिकित्ता ११ रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी सिर्जना हुनु वित्तीय दृष्टिले ठूलो परिवर्तन हो।

कम्पनीको प्रतिशेयर नेटवर्थ भने १०० रुपैयाँ ५७ पैसा रहेको छ। शेयरको अंकित मूल्य १०० रुपैयाँ भएकाले नेटवर्थ अंकित मूल्यभन्दा ५७ पैसा मात्र माथि छ। यसले कम्पनी नाफामा प्रवेश गरे पनि विगतबाट ठूलो सञ्चित सम्पत्ति वा जगेडा बनाइसकेको अवस्था भने नरहेको देखाउँछ।

यसलाई कम्पनीको कमजोर पक्षका रूपमा मात्र हेर्नु पनि उचित हुँदैन। निर्माण सम्पन्न गरी व्यावसायिक उत्पादनको सुरुआती चरण पार गरिरहेका जलविद्युत कम्पनीमा सुरुका वर्षमा ऋण र वित्तीय खर्च उच्च तथा जगेडा कोष सानो हुनु असामान्य होइन। लगातार नाफा कमाउन थालेपछि मात्र सञ्चित नाफा र नेटवर्थ क्रमशः बढ्दै जान्छ।

माथिल्लो मैलुङ खोला जलविद्युतको चुक्ता पूँजी १ अर्ब रुपैयाँ छ भने जगेडा कोषमा ५७ लाख १५ हजार रुपैयाँ मात्र सञ्चित छ। यो रकम चुक्ता पूँजीको करिब ०.५७ प्रतिशत बराबर हो। यसले कम्पनीले अहिले नाफा कमाउन थाले पनि सञ्चित वित्तीय आधार निर्माण गर्ने प्रक्रिया प्रारम्भिक चरणमै रहेको देखाउँछ।

यस वर्षको नाफा भविष्यमा पनि कायम रह्यो र ठूलो हिस्सा कम्पनीमै सञ्चित गर्न सकियो भने जगेडा कोष र प्रतिशेयर नेटवर्थ दुवै छिटो बढ्न सक्छन्। तर नाफा फेरि कमजोर भयो भने नेटवर्थ विस्तारको गति सुस्त हुन सक्छ।

जलविद्युत कम्पनीको आम्दानीमा जलप्रवाह र उत्पादन अवस्थाले पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। नदीमा उपलब्ध पानी, विद्युतगृहको उपलब्धता, मर्मतसम्भार, प्रसारण लाइनको अवस्था तथा विद्युत खरिद सम्झौताले वार्षिक उत्पादन र बिक्री प्रभावित गर्न सक्छन्। त्यसैले यस वर्ष विद्युत बिक्री आम्दानी २३.३४ प्रतिशतले बढेकै आधारमा आगामी वर्ष पनि समान वृद्धि हुन्छ भन्न सकिँदैन।

यदि पछिल्लो आम्दानी वृद्धि आयोजनाले पूर्ण वर्ष उत्पादन गरेको, प्लान्टको उपलब्धता सुधारेको वा विगतको तुलनामा सञ्चालन नियमित भएको कारण आएको हो भने हालको आम्दानी स्तर तुलनात्मक रूपमा टिकाउ हुन सक्छ। तर वृद्धि मुख्यतया अनुकूल जलप्रवाहका कारण आएको हो भने अर्को वर्ष आम्दानीमा उतारचढाव आउन सक्छ।

यसैगरी वित्तीय खर्च घट्नु दीर्घकालीन रूपमा कम्पनीका लागि अर्को सकारात्मक आधार बन्न सक्छ। ऋणको साँवा घट्दै गएर ब्याज खर्च निरन्तर कम हुने अवस्थामा विद्युत बिक्री आम्दानी स्थिर रहे पनि नाफामा थप सुधार आउन सक्छ। जलविद्युत कम्पनीको प्रारम्भिक वर्षमा यही ‘डिलिभरेजिङ’ प्रक्रिया शेयरधनीका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ।

कम्पनीको वित्तीय विवरणमा देखिएको एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष भने आम्दानी, कुल नाफा र सञ्चालन मुनाफाबीचको फरक वृद्धिदर हो। विद्युत बिक्री २३.३४ प्रतिशतले बढ्दा कुल नाफा ३०.३४ प्रतिशत र सञ्चालन मुनाफा ५१.१३ प्रतिशतले बढेको छ। यसले अतिरिक्त आम्दानीले सञ्चालन तहमा अपेक्षाकृत बढी नाफा सिर्जना गरेको देखाउँछ।

यद्यपि, कम्पनीको नाफा ११ करोड १२ लाख रुपैयाँ पुगेकै आधारमा उच्च लाभांश आउँछ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न हतार हुन्छ। उपलब्ध विवरणमा वितरणयोग्य मुनाफा उल्लेख गरिएको छैन। जगेडा कोष पनि तुलनात्मक रूपमा सानो रहेकाले कम्पनीको वास्तविक लाभांश क्षमता मूल्यांकन गर्दा ऋण दायित्व, नियामकीय व्यवस्था, सञ्चित नाफा र नगद प्रवाहसमेत हेर्नुपर्ने हुन्छ।

समग्रमा माथिल्लो मैलुङ खोला जलविद्युतको पछिल्लो वित्तीय विवरणले अघिल्लो वर्षको तुलनामा उल्लेख्य सुधार देखाएको छ। कम्पनीले नोक्सानीबाट बाहिरिएर ११ करोड रुपैयाँभन्दा बढी नाफा कमाएको मात्र होइन, मुख्य विद्युत बिक्री आम्दानी पनि बढाएको छ, सञ्चालन मुनाफा तीव्र गतिमा विस्तार गरेको छ र वित्तीय खर्च घटाएको छ।

यस विवरणको सबैभन्दा बलियो पक्ष २३.३४ प्रतिशतले बढेको मूल व्यवसायिक आम्दानी, ५१.१३ प्रतिशतले बढेको सञ्चालन मुनाफा र २१.४० प्रतिशतले घटेको वित्तीय खर्च हो। यी तीनवटै सूचक एउटै दिशामा सुधारिनुले कम्पनीको नाफा वृद्धि केवल लेखा समायोजनमा आधारित नभई सञ्चालन र वित्तीय संरचनामा आएको सुधारबाट समेत समर्थित रहेको देखाउँछ।

तर कम्पनीका लागि अबको मुख्य चुनौती एक वर्ष नाफा कमाउनु होइन, त्यसलाई निरन्तरता दिनु हो। विद्युत उत्पादन स्थिर राख्दै वित्तीय खर्च थप घटाउन, जगेडा कोष बढाउन र प्रतिशेयर नेटवर्थलाई अंकित मूल्यभन्दा उल्लेख्य माथि लैजान सकेमा मात्रै पछिल्लो वित्तीय सुधार दीर्घकालीन मजबुतीमा रूपान्तरण भएको मान्न सकिनेछ।