काठमाडौं, २६ असोज ।  सन् २०२६ को अर्थशास्त्रतर्फको प्रतिष्ठित पुरस्कार अमेरिकी अर्थशास्त्री रोबर्ट ई . हल र माइकल उडफोर्डलाई संयुक्त रूपमा प्रदान गरिएको छ। उनीहरूलाई समष्टिगत आर्थिक स्थिरीकरणका व्यष्टिगत आधारसम्बन्धी अनुसन्धानमा पुर्‍याएको योगदानका लागि सम्मानित गरिएको हो।

रोयल स्वीडिस एकेडेमी अफ साइन्सेसले उनीहरूको अनुसन्धानले आर्थिक उतारचढाव बुझ्न तथा त्यसलाई व्यवस्थापन गर्न सरकार र केन्द्रीय बैंकले अपनाउने वित्तीय र मौद्रिक नीतिलाई अझ प्रभावकारी बनाउन महत्त्वपूर्ण आधार प्रदान गरेको जनाएको छ।

अर्थतन्त्रका ठूला उतारचढाव कसरी नियन्त्रण गर्न सकिन्छ ?
अर्थतन्त्र सधैँ एउटै गतिमा अघि बढ्दैन। कहिले उत्पादन र रोजगारी बढ्छन् भने कहिले आर्थिक गतिविधि सुस्ताउँछ, बेरोजगारी बढ्छ र मूल्यवृद्धिको दबाब सिर्जना हुन्छ।

यस्ता अवस्थालाई बुझ्न हल र उडफोर्डको अनुसन्धानले घरपरिवार तथा व्यवसायले गर्ने व्यक्तिगत आर्थिक निर्णय र समग्र अर्थतन्त्रबीचको सम्बन्धलाई महत्त्व दिएको छ।

यस दृष्टिकोणलाई अर्थशास्त्रमा ‘माइक्रोफाउन्डेसन’ अर्थात् व्यष्टिगत आधार भनिन्छ। यसअनुसार उपभोग, बचत, लगानी, रोजगारी र मूल्य निर्धारणसम्बन्धी लाखौँ व्यक्तिगत निर्णयले समग्र अर्थतन्त्रको दिशा निर्धारण गर्न भूमिका खेल्छन्।

यस्ता व्यवहारलाई आर्थिक मोडलमा समेट्दा ब्याजदर परिवर्तन, सरकारी खर्च वा कर नीतिमा हुने फेरबदलले उत्पादन, रोजगारी र मुद्रास्फीतिमा पार्न सक्ने प्रभाव विश्लेषण गर्न मद्दत पुग्छ।

सरकार र केन्द्रीय बैंकका लागि किन महत्त्वपूर्ण ?
आर्थिक मन्दीको समयमा सरकारले खर्च बढाउने, करमा परिवर्तन गर्ने वा केन्द्रीय बैंकले ब्याजदर घटाउनेजस्ता उपाय अपनाउन सक्छन्। त्यस्तै, मुद्रास्फीतिको दबाब बढ्दा मौद्रिक नीति कडा बनाउने कदम चाल्न सकिन्छ।

तर, यस्ता नीतिको प्रभाव सधैँ समान हुँदैन। घरपरिवारको अपेक्षा, व्यवसायको लगानी निर्णय, ऋणको लागत र बजारको अवस्थाले नीतिको परिणाम बदल्न सक्छन्।

आधुनिक समष्टिगत आर्थिक मोडलहरूले यिनै पक्षलाई विश्लेषण गरेर नीति निर्मातालाई सम्भावित परिणाम बुझ्न सहयोग गर्छन्। हल र उडफोर्डको अनुसन्धानले यस्ता मोडलको सैद्धान्तिक विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याएको छ।

यद्यपि, कुनै पनि मोडलले आर्थिक सङ्कट पूर्ण रूपमा रोक्न वा नीतिको सफलता सुनिश्चित गर्न सक्दैन। यसको उपयोगिता उपलब्ध तथ्याङ्क, अपनाइएको नीतिको गुणस्तर र तत्कालीन आर्थिक परिस्थितिमा पनि निर्भर हुन्छ।

न्यु किन्सियन अर्थशास्त्रसँगको सम्बन्ध
माइक्रोफाउन्डेसनमा आधारित आधुनिक समष्टिगत आर्थिक विश्लेषण न्यु किन्सियन अर्थशास्त्रको एउटा महत्त्वपूर्ण आधार हो। यसले बजारमा मूल्य र ज्याला तत्काल समायोजन नहुन सक्ने अवस्थालाई समेत ध्यानमा राख्छ।

त्यसैले मौद्रिक नीतिमा हुने परिवर्तनले उत्पादन र रोजगारीमा किन तथा कसरी प्रभाव पार्छ भन्ने विषयलाई गणितीय मोडलमार्फत विश्लेषण गर्न सकिन्छ।

यस क्षेत्रमा हल र उडफोर्डको योगदान महत्त्वपूर्ण भए पनि न्यु किन्सियन अर्थशास्त्रको विकास धेरै अर्थशास्त्रीको लामो अनुसन्धानको परिणाम हो। यसलाई दुई व्यक्तिको मात्र उपलब्धिका रूपमा बुझ्नु सही हुँदैन।

महामारी र ऊर्जा सङ्कटबाट के सिक्न सकिन्छरु
कोभिड–१९ महामारी र ऊर्जा सङ्कटका समयमा विश्वका सरकार तथा केन्द्रीय बैंकले आर्थिक गतिविधि कायम राख्न, मूल्यवृद्धि नियन्त्रण गर्न र रोजगारीमा परेको असर कम गर्न विभिन्न नीति अपनाएका थिए।

आधुनिक आर्थिक मोडलहरूले यस्ता निर्णयको सम्भावित प्रभाव मूल्याङ्कन गर्न सहयोग गर्न सक्छन्। तर ती सङ्कटको व्यवस्थापनमा सम्बन्धित अनुसन्धानको प्रत्यक्ष योगदान कति थियो भन्ने कुरा छुट्टै प्रमाणका आधारमा मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ।

महामारी र ऊर्जा सङ्कटको असर अघिल्ला आर्थिक सङ्कटभन्दा कम हुनुको सम्पूर्ण श्रेय कुनै एउटा सिद्धान्त वा अनुसन्धानलाई दिन मिल्दैन। सरकारी सहायता, स्वास्थ्यसम्बन्धी निर्णय, आपूर्ति शृङ्खलाको अवस्था र केन्द्रीय बैंकका कदमलगायत धेरै पक्षले परिणाम निर्धारण गरेका हुन्छन्।

सर्वसाधारणको जीवनसँग कसरी जोडिन्छ यो अनुसन्धानरु
केन्द्रीय बैंकले ब्याजदर परिवर्तन गर्दा त्यसको असर बैंकको ऋण, घरजग्गा कारोबार, व्यवसायको लगानी, उपभोग र रोजगारीसम्म पुग्न सक्छ। त्यस्तै, सरकारको कर तथा खर्चसम्बन्धी निर्णयले पनि नागरिकको आम्दानी र बजारको मागमा प्रभाव पार्न सक्छ।

यस्ता निर्णयले अर्थतन्त्रमा कस्तो परिणाम ल्याउन सक्छन् भन्ने बुझ्न आर्थिक मोडल उपयोगी हुन्छन्। यही कारण समष्टिगत आर्थिक स्थिरीकरणसम्बन्धी अनुसन्धान अर्थशास्त्रको नीति निर्माणमा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।

हल र उडफोर्डको अनुसन्धानको महत्त्व पनि आर्थिक निर्णय र समग्र अर्थतन्त्रबीचको सम्बन्धलाई अझ व्यवस्थित रूपमा बुझ्न सकिने आधार विकास गर्नुमा छ।

उनीहरूको योगदानले आर्थिक उतारचढावको विश्लेषण र स्थिरीकरण नीतिको विकासमा महत्त्वपूर्ण सैद्धान्तिक आधार प्रदान गरेको छ। तर अर्थतन्त्रलाई स्थिर राख्न वैज्ञानिक मोडलसँगै सही तथ्याङ्क, समयानुकूल नीति र प्रभावकारी कार्यान्वयन पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।