नेपालका वाणिज्य बैंकहरूले जेठ महिनाका लागि निक्षेपको ब्याजदर अधिकांश रूपमा स्थिर राखेका छन् । बैंकिङ प्रणालीमा तरलता पर्याप्त हुँदा र कर्जा माग कमजोर रहँदा बैंकहरू अहिले निक्षेप तान्न आक्रामक प्रतिस्पर्धामा देखिएका छैनन् । नेपाल बैंकर्स संघले सार्वजनिक गरेको नयाँ विवरणले बैंकहरू अहिले ब्याजदर बढाउनेभन्दा लागत घटाउने रणनीतिमा केन्द्रित भएको संकेत गरेको छ ।

सार्वजनिक तथ्यांकअनुसार व्यक्तिगत निक्षेपतर्फ औसत अधिकतम ब्याजदर वैशाखको ४.४० प्रतिशतबाट घटेर जेठमा ४.३४ प्रतिशतमा पुगेको छ । संस्थागत निक्षेपतर्फ पनि औसत ब्याजदर ३.२२ प्रतिशतबाट घटेर ३.२० प्रतिशतमा सीमित भएको छ । गिरावट सामान्य भए पनि यसले बैंकिङ क्षेत्रमा कम ब्याजदरको वातावरण अझै कायम रहेको देखाएको छ ।

नेपालमा सञ्चालनमा रहेका २० वाणिज्य बैंकमध्ये अधिकांशले वैशाखकै ब्याजदरलाई निरन्तरता दिएका छन् । तर केही बैंकले व्यक्तिगत तथा संस्थागत निक्षेपमा ब्याजदर कटौती गरेका छन् । एनएमबी बैंक, एनआईसी एशिया बैंक, हिमालयन बैंक, नेपाल बैंक, स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंक र कुमारी बैंकले व्यक्तिगत निक्षेपको ब्याजदर घटाएका हुन् ।

तीमध्ये एनआईसी एशिया बैंक, हिमालयन बैंक र नेपाल बैंकले ०.२५ प्रतिशत बिन्दुसम्म ब्याजदर घटाएका छन् । एनएमबी बैंकले पनि ०.२० प्रतिशत बिन्दुले दर घटाएको छ । यद्यपि, व्यक्तिगत निक्षेपमा सबैभन्दा बढी ४.८ प्रतिशत ब्याजदर भने अझै एनएमबी बैंककै रहेको छ । राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक ४.७५ प्रतिशतसहित दोस्रो स्थानमा देखिएको छ ।

यता सिद्धार्थ बैंकले भने व्यक्तिगत निक्षेपको ब्याजदर ०.०५ प्रतिशत बिन्दुले बढाएको छ । अहिलेको बजार अवस्थामा ब्याजदर बढाउने निर्णय गर्ने बैंकमध्ये सिद्धार्थ बैंक एक्लो देखिएको छ ।

संस्थागत निक्षेपतर्फ सिटिजन्स बैंक इन्टरनेसनलले ०.५० प्रतिशत बिन्दुले ब्याजदर बढाएको छ । विपरीत, कुमारी बैंक र स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकले संस्थागत निक्षेपमा उल्लेख्य कटौती गरेका छन् । यसले केही बैंकहरू अतिरिक्त तरलताका कारण महँगो निक्षेप लिन इच्छुक नरहेको संकेत गरेको विश्लेषण गरिएको छ ।

बैंकिङ क्षेत्रमा अहिले तरलता सहज अवस्थामा छ । रेमिट्यान्स आप्रवाह उच्च रहनु, निक्षेप निरन्तर बढ्नु र कर्जा विस्तार अपेक्षाअनुसार हुन नसक्नुका कारण बैंकहरूसँग ठूलो रकम निष्क्रिय अवस्थामा रहेको देखिन्छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले समेत बजारबाट अतिरिक्त तरलता तान्न पटक–पटक निक्षेप संकलन उपकरण प्रयोग गर्दै आएको छ ।

विश्लेषकहरूका अनुसार निजी क्षेत्र अझै नयाँ कर्जा लिन उत्साहित नदेखिएकाले बैंकहरूले निक्षेपको लागत घटाउन थालेका हुन् । आर्थिक गतिविधि सुस्त हुनु, व्यवसायमा माग कमजोर रहनु तथा लगानी विस्तार अपेक्षाअनुसार नहुनुले कर्जा मागमा दबाब परेको देखिन्छ ।

यद्यपि बचतकर्ताका लागि भने यो अवस्था चुनौतीपूर्ण बन्न थालेको छ । बैंक ब्याजदर क्रमशः घट्दै जाँदा र बजारमा महँगी पुनः बढ्न थालेपछि बचतको वास्तविक प्रतिफल कमजोर बन्दै गएको छ । यसले आगामी दिनमा केही लगानीकर्ता शेयर बजार, म्युचुअल फन्ड वा अन्य वैकल्पिक लगानीतर्फ आकर्षित हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ ।

समग्रमा जेठ महिनाको ब्याजदर विवरणले नेपालको बैंकिङ क्षेत्र अहिले ‘अधिक तरलता तर कमजोर कर्जा माग’ को अवस्थामा रहेको स्पष्ट संकेत गरेको छ । कर्जा विस्तारमा उल्लेख्य सुधार नआएसम्म बैंकहरूले निक्षेपको ब्याजदर उल्लेख्य रूपमा बढाउने सम्भावना कम देखिएको छ ।