आज असार १५। देशभरका खेतमा हिलो छचल्किँदै छ, रोपाइँका गीत गुञ्जिँदै छन्। राष्ट्रिय धान दिवसका रूपमा मनाइने यो दिन नेपाली किसानका लागि वर्षकै सबैभन्दा सजीव पर्वमध्ये एक हो।

वर्षायामको सुरुवातसँगै जमिन जोतिन्छ, बीउ छरिन्छ र हातहातमा धानको बिरुवा लिएर किसान खेतमा ओर्लन्छन्। दिनभरको यो हाडतोड परिश्रमपछि दहीचिउरा खाने चलन पुस्तौँदेखि चल्दै आएको छ — पेट भर्न मात्र होइन, शरीरलाई शीतलता र ऊर्जा दिन पनि।

दही नेपाली संस्कृतिमा शुभताको प्रतीक हो। घरबाट निस्कँदा, नयाँ यात्रा थाल्दा वा कुनै महत्वपूर्ण काममा जाँदा दही खुवाउने परम्परा अझै जीवित छ। पृथ्वीनारायण शाहलाई गोरखनाथले दही खुवाएर आशीर्वाद दिएको किंवदन्ती होस् वा आयुर्वेदको ‘भोजनान्ते पिबेत् तक्रं’ को उक्ति — दहीको महत्व धर्म, संस्कृति र विज्ञान तीनैमा रहँदै आएको छ।

सरकारले २०६२ सालदेखि असार १५ लाई औपचारिक रूपमा राष्ट्रिय धान दिवसका रूपमा मनाउँदै आएको छ। तर यस वर्ष उत्सवको मुडमा एक चिन्ताको छाया पनि छ — समयमा वर्षा नहुँदा धेरै जिल्लामा रोपाइँ पछि परेको छ, मलखादको अभाव पनि कतिपय किसानले महसुस गरेका छन्।

धानको बाला पाक्नु भनेको नेपालको खाद्य सुरक्षाको आधार बन्नु हो। त्यसैले असार १५ केवल एक दिनको पर्व होइन — यो श्रमको सम्मान हो, माटोसँगको नाता हो, र हरेक नेपालीको थालमा भात पुर्‍याउने किसानप्रतिको कृतज्ञताको अभिव्यक्ति हो।