आधुनिक विश्वको इतिहासमा पहिलो पटक यस्तो अभूतपूर्व परिस्थिति निर्माण भएको छ, जहाँ एउटा निजी प्रविधि कम्पनी र त्यसका मालिकले शक्तिशाली राष्ट्रहरूको विदेश नीति र सैन्य रणनीतिमाथि प्रत्यक्ष नियन्त्रण कायम गर्न थालेका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सले हालै सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार अमेरिकी अर्बपति एलन मस्क र उनको स्याटेलाइट इन्टरनेट सेवा ‘स्टारलिंक’ (तथा सैन्य संस्करण ‘स्टारसिल्ड’) ले आज विश्वभर भइरहेका द्वन्द्वको दिशा र दशा तय गरिरहेका छन्। चाहे युक्रेनको युद्धमैदान होस् वा इरानको आन्तरिक विद्रोह, अथवा मध्यपूर्वको तनाव— अमेरिकी प्रशासन आफ्नो भू-राजनीतिक स्वार्थ सिद्ध गर्न मस्कको कम्पनी स्पेसएक्समाथि लगभग पूर्ण रूपले आश्रित बन्न पुगेको यथार्थ सतहमा आएको छ।

परम्परागत सञ्चार माध्यमहरू जस्तै अप्टिकल फाइबर वा टेलिकम टावरहरू युद्ध वा संकटको समयमा सहजै ध्वस्त पार्न सकिन्छ। तर, पृथ्वीको तल्लो कक्षमा रहेका हजारौं साना स्याटेलाइटमार्फत सीधै इन्टरनेट दिने स्टारलिंक प्रविधिले यो मान्यतालाई भत्काइदिएको छ। यसका लागि केवल एउटा सानो टर्मिनल र विद्युत् भए पुग्छ। यही प्रविधिका कारण युद्धमैदानमा सैनिकहरूबीच सुरक्षित सञ्चार स्थापित गर्ने, शत्रुले गर्ने सिग्नल जामलाई निष्प्रभावी तुल्याउने र हजारौं किलोमिटर टाढाबाट सैन्य ड्रोनहरू सञ्चालन गर्ने कार्य सम्भव भएको छ। सञ्चारको यो आधुनिक हतियारमाथिको पहुँचकै कारण आज विश्वका शक्ति राष्ट्रहरू मस्कको निर्णयमा भर पर्न बाध्य भएका छन्।

स्टारलिंकको यो प्राविधिक शक्तिलाई अमेरिकाले आफ्नो स्वार्थअनुरूप दुई फरक तरिकाले प्रयोग गरिरहेको छ। पहिलो, शत्रु पक्षलाई सञ्चारविहीन बनाउन। सन् २०२३ को अक्टोबरमा लेबनानमा इजरायल र हिजबुल्लाहबीच द्वन्द्व चर्किंदा र सन् २०२४ मा यमनका हुथी विद्रोहीले लालसागरमा आक्रमण गर्दा अमेरिकी गुप्तचर निकायले उनीहरूले कालोबजारबाट स्टारलिंक खरिद गरेको पत्ता लगाए। वासिङ्टनको आग्रहलगत्तै मस्कको टोलीले स्याटेलाइटको जीपीएस ट्र्याक गरी ती क्षेत्रका उपकरणहरू निष्क्रिय पारिदियो। यसले के प्रमाणित गर्छ भने, कालोबजारबाट उपकरण किन्दैमा कुनै विद्रोही वा राष्ट्र सुरक्षित हुँदैन, त्यसको मुख्य ‘स्विच’ सधैं मस्क र अमेरिकी सरकारकै नियन्त्रणमा रहन्छ।

दोस्रो, अमेरिकाले आफूलाई अनुकूल हुने स्थानमा यसलाई सत्ताविरुद्धको हतियारका रूपमा पनि प्रयोग गर्दै आएको छ। इरान यसको सबैभन्दा ठूलो उदाहरण हो। सन् २०२२ मा महसा अमिनीको मृत्युपछि भड्किएको आन्दोलनलाई दबाउन इरानी सत्ताले देशव्यापी इन्टरनेट बन्द गर्दा तत्कालीन जो बाइडेन प्रशासनले गोप्य रूपमा सयौं स्टारलिंक टर्मिनलहरू इरानभित्र तस्करी गराएको थियो। यो शृंखला हालसम्म पनि रोकिएको छैन। सन् २०२५ र २०२६ को फेब्रुअरीमा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि सैन्य कारबाही गर्दा वर्तमान ट्रम्प प्रशासनले पनि इरानी जनतालाई अमेरिकासमर्थित प्रदर्शनकारीसँग जोड्न हजारौं उपकरणहरू गोप्य रूपमा त्यहाँ पुर्‍याएको पुष्टि भएको छ।

यद्यपि, यो प्रविधिको सबैभन्दा पेचिलो र विवादित पाटो युक्रेनमा देखिएको छ। रुसी आक्रमणपछि युक्रेनी सेनाको सञ्चार र ड्रोन आक्रमणको मुख्य आधार नै स्टारलिंक बनेको थियो। तर, विदेशी निजी कम्पनीमाथिको यो निर्भरता युक्रेनका लागि प्रत्युत्पादक बन्दै गएको छ। हालै मात्र युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले ‘स्टारसिल्ड’ को इन्टरनेट गति जानाजानी घटाइएको र यसले फ्रन्टलाइनमा रहेका आफ्ना ड्रोनहरू काम नलाग्ने अवस्थामा पुगेको भन्दै तीव्र असन्तुष्टि पोखेका छन्। यसअघि सन् २०२२ मा पनि युक्रेनले क्रिमियामा रुसी नौसेनामाथि आक्रमण गर्न खोज्दा मस्कले ‘तेस्रो विश्वयुद्ध भड्किन सक्ने’ भन्दै स्टारलिंक सक्रिय गर्न अस्वीकार गरिदिएका थिए। युक्रेनमा इन्टरनेटको गति घटाउने निर्णय ह्वाइट हाउसको निर्देशनमा भयो या मस्कको आफ्नै तजबिजमा भन्ने विषयमा अहिले अमेरिकी उच्च राजनीतिक वृत्तमा गम्भीर बहस चलिरहेको छ।

यी घटनाक्रमहरूले लोकतान्त्रिक मूल्य र राष्ट्रिय सुरक्षामाथि एउटा गम्भीर नैतिक प्रश्न खडा गरेका छन्। अमेरिकी डेमोक्रेटिक सांसद जेसन क्रोलगायतका विश्लेषकहरूले जनताबाट निर्वाचित नभएका एक जना व्यापारीले कुनै देशले युद्ध जित्ने वा हार्ने फैसला कसरी गर्न सक्छन् भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। मस्कले आफू अमेरिकी सरकार र सेनाको नीतिअन्तर्गत नै चलेको दाबी गरे पनि वास्तविकता फेरिइसकेको छ। अबको विश्व राजनीतिमा कुनै पनि देशले आफ्नो सैन्य र सञ्चार रणनीति बनाउँदा विदेशी सरकारसँग मात्र होइन, एलन मस्क जस्ता शक्तिशाली कर्पोरेट मालिकहरूसँग पनि सम्झौता गर्नुपर्ने नयाँ युगको सुरुवात भएको छ।