काठमाडौं — सिद्धार्थ बैंक लिमिटेडले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ब्याज आम्दानी, सेवा शुल्क, निक्षेप तथा कर्जा विस्तारमा सुधार गरे पनि खुद नाफा भने सामान्य दरले मात्रै बढाएको छ। वितरणयोग्य नाफामा आएको गिरावट र निष्क्रिय कर्जाको वृद्धिले बैंकको वित्तीय नतिजालाई मिश्रित बनाएको छ।

बैंकको चौथो त्रैमाससम्मको अपरिष्कृत वित्तीय विवरणअनुसार खुद नाफा ४.५४ प्रतिशतले बढेर ३ अर्ब ५१ करोड ९४ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा बैंकले ३ अर्ब ३६ करोड ६६ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएको थियो। एक वर्षमा खुद नाफा करिब १५ करोड २८ लाख रुपैयाँले मात्र बढेको देखिन्छ।

बैंकको सञ्चालन आम्दानी नाफाभन्दा तीव्र दरले बढेको छ। यसले थप आम्दानीको ठूलो हिस्सा सञ्चालन खर्च, कर्जा नोक्सानी व्यवस्था, कर वा अन्य नियामकीय समायोजनमा खर्च भएको संकेत गर्छ। विस्तृत खर्च र इम्पेरमेन्ट विवरणबिना यसको ठ्याक्कै कारण भने स्पष्ट हुँदैन।

बैंकको खुद ब्याज आम्दानी ७.२४ प्रतिशतले बढेर ९ अर्ब ५ करोड १२ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो वर्ष यस्तो आम्दानी ८ अर्ब ४३ करोड ९८ लाख रुपैयाँ थियो। कर्जा तथा लगानीबाट प्राप्त ब्याज र निक्षेपमा तिरिएको ब्याजबीचको अन्तर बढ्दा बैंकको मुख्य व्यवसायिक आम्दानीमा सुधार भएको हो।

खुद शुल्क तथा कमिसन आम्दानी अझ उच्च दरले बढेको छ। यस्तो आम्दानी १ अर्ब ५८ करोड ४३ लाख रुपैयाँबाट करिब १७.७ प्रतिशतले बढेर १ अर्ब ८६ करोड ४७ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।

कार्ड कारोबार, डिजिटल बैंकिङ, रेमिट्यान्स, बैंक ग्यारेन्टी, व्यापार वित्त र खातासम्बन्धी सेवाबाट प्राप्त हुने शुल्क आम्दानी बढ्नु बैंकका लागि सकारात्मक पक्ष हो। यसले बैंकलाई ब्याज आम्दानीमा मात्र निर्भर हुनुपर्ने अवस्था केही कम गर्छ।

बैंकको कुल सञ्चालन आम्दानी ८.५९ प्रतिशतले बढेर १२ अर्ब ५ करोड १६ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। सञ्चालन नाफा भने ३.७८ प्रतिशतले मात्र बढेर ५ अर्ब १६ करोड २७ लाख रुपैयाँ कायम भएको छ।

सञ्चालन आम्दानीभन्दा सञ्चालन नाफाको वृद्धिदर कम हुनु खर्च वा कर्जा जोखिमसम्बन्धी व्यवस्थाको दबाब बढेको संकेत हो। बैंकले व्यवसाय विस्तार गरे पनि थप आम्दानीको सीमित हिस्सा मात्र नाफामा रूपान्तरण गर्न सकेको देखिन्छ।

प्रतिशेयर आम्दानी २२ रुपैयाँ ७६ पैसाबाट सामान्य बढेर २३ रुपैयाँ ६ पैसा पुगेको छ। कुल नाफा ४.५४ प्रतिशतले बढे पनि प्रतिशेयर आम्दानी करिब १.३ प्रतिशतले मात्र बढेको हो।

यसको मुख्य कारण बोनस सेयरपछि बैंकको चुक्ता पुँजी ठूलो दरले बढ्नु हो। चुक्ता पुँजी १४ अर्ब ८ करोड ९९ लाख रुपैयाँबाट बढेर १८ अर्ब २९ करोड ४४ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। पुँजी करिब ३० प्रतिशतले बढ्दा नाफा धेरै सेयरमा बाँडिएकाले प्रतिशेयर आम्दानीमा सीमित सुधार देखिएको हो।

खुद नाफा बढे पनि वितरणयोग्य नाफा भने घटेको छ। यस्तो नाफा अघिल्लो वर्षको १ अर्ब ८३ करोड ७८ लाख रुपैयाँबाट ७.१९ प्रतिशतले घटेर १ अर्ब ७० करोड ५६ लाख रुपैयाँमा सीमित भएको छ।

वितरणयोग्य नाफा घट्नु सेयरधनीका दृष्टिले कमजोर पक्ष हो। बैंकले लेखामा बढी नाफा देखाए पनि नियामकीय कोष, कर्जा नोक्सानी व्यवस्था र अन्य समायोजनपछि लाभांशका लागि उपलब्ध रकम घटेको छ।

वर्षअन्तको चुक्ता पुँजीका आधारमा बैंकको प्रतिशेयर वितरणयोग्य नाफा करिब ९ रुपैयाँ ३२ पैसा देखिन्छ। तर यसलाई निश्चित लाभांशका रूपमा लिन मिल्दैन। लाभांश प्रस्ताव बैंकको पुँजी अवस्था, सञ्चालक समितिको निर्णय, नेपाल राष्ट्र बैंकको स्वीकृति र साधारणसभाको अनुमोदनमा निर्भर हुन्छ।

व्यवसाय विस्तारतर्फ बैंकको निक्षेप उल्लेख्य बढेको छ। ग्राहक निक्षेप २ खर्ब ८० अर्ब ३२ करोड रुपैयाँबाट १६.६६ प्रतिशतले बढेर ३ खर्ब २७ अर्ब १ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। बैंकले एक वर्षमा करिब ४६ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ निक्षेप थपेको हो।

कर्जा प्रवाह २ खर्ब १४ अर्ब ४५ करोड रुपैयाँबाट ९.०५ प्रतिशतले बढेर २ खर्ब ३३ अर्ब ८७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। कर्जा करिब १९ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँले विस्तार भएको छ।

निक्षेप कर्जाभन्दा धेरै तीव्र गतिमा बढेकाले ग्राहक कर्जा–निक्षेप अनुपात करिब ७६.५ प्रतिशतबाट घटेर ७१.५ प्रतिशत हाराहारीमा आएको देखिन्छ। यो गणना सार्वजनिक ग्राहक निक्षेप र कर्जाका आधारमा गरिएको हो र नियामकीय कर्जा–निक्षेप अनुपातसँग ठ्याक्कै समान नहुन सक्छ।

यो अवस्थाले बैंकसँग थप कर्जा विस्तारका लागि पर्याप्त स्रोत र तरलता रहेको देखाउँछ। तर संकलित निक्षेपमा ब्याज तिर्नुपर्ने भएकाले उक्त रकमलाई पर्याप्त प्रतिफल दिने कर्जा वा लगानीमा परिचालन गर्न नसके नाफामा दबाब पर्न सक्छ।

बैंकको आधारदर ६.४२ प्रतिशतबाट घटेर ५.०२ प्रतिशतमा झरेको छ। आधारदरमा १.४० प्रतिशत बिन्दुको गिरावट आएको हो। यसले ऋणीको कर्जा लागत घटाउन र नयाँ कर्जाको माग बढाउन सहयोग गर्न सक्छ।

तर कम आधारदरले नयाँ कर्जाबाट बैंकले प्राप्त गर्ने ब्याज प्रतिफल पनि घटाउन सक्छ। निक्षेपको लागत समान वा त्यसभन्दा तीव्र रूपमा घटे मात्र बैंकले ब्याज अन्तर सुरक्षित राख्न सक्छ।

वित्तीय विवरणको प्रमुख जोखिम भने निष्क्रिय कर्जाको वृद्धि हो। बैंकको खराब कर्जा अनुपात ०.६६ प्रतिशतबाट बढेर १.०६ प्रतिशत पुगेको छ। यो ०.४० प्रतिशत बिन्दुको वृद्धि हो।

निष्क्रिय कर्जा अझै तुलनात्मक रूपमा कम देखिए पनि यसको वृद्धिदिशा नकारात्मक छ। अघिल्लो वर्षको तुलनामा अनुपात करिब ६१ प्रतिशतले बढेको छ। यसले केही ऋणीको कर्जा भुक्तानी क्षमतामा दबाब बढिरहेको संकेत गर्छ।

खराब कर्जा थप बढे बैंकले अपेक्षित कर्जा नोक्सानीका लागि बढी रकम छुट्याउनुपर्ने हुन सक्छ। त्यसले आगामी वर्षको सञ्चालन नाफा, खुद नाफा र वितरणयोग्य आम्दानी घटाउन सक्छ।

बैंकसँग १६ अर्ब ९२ करोड रुपैयाँ बराबरको जगेडा कोष रहेको छ। बढेको चुक्ता पुँजी र जगेडाले सम्भावित नोक्सानी वहन गर्ने क्षमता तथा भविष्यको व्यवसाय विस्तारका लागि बैंकलाई बलियो आधार प्रदान गर्छ।

तर ठूलो पुँजी आधारले अर्को चुनौती पनि सिर्जना गर्छ। पुँजी बढेको अनुपातमा नाफा बढ्न नसके प्रतिशेयर आम्दानी र इक्विटी प्रतिफल कमजोर हुन सक्छ। बैंकले नयाँ पुँजीलाई प्रभावकारी रूपमा व्यवसायमा परिचालन गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।

समग्रमा सिद्धार्थ बैंकको मुख्य व्यवसाय विस्तार भएको छ। ब्याज आम्दानी, शुल्क आम्दानी, निक्षेप र कर्जा सबै बढेका छन्। निक्षेपको उच्च वृद्धिले बैंकको स्रोत तथा तरलता अवस्था थप सहज बनाएको छ।

तर नाफाको गुणस्तर भने अपेक्षाकृत कमजोर देखिन्छ। सञ्चालन आम्दानी ८.५९ प्रतिशतले बढ्दा सञ्चालन नाफा ३.७८ प्रतिशत र खुद नाफा ४.५४ प्रतिशतले मात्र बढेको छ। यसले आम्दानी वृद्धिको ठूलो हिस्सा खर्च र अन्य समायोजनले सोसेको देखाउँछ।

वितरणयोग्य नाफामा आएको गिरावट सेयरधनीका लागि थप दबाबको विषय हो। निष्क्रिय कर्जाको वृद्धि पनि निरन्तर रहे भविष्यमा कर्जा नोक्सानी व्यवस्था बढ्न सक्ने जोखिम छ।

सिद्धार्थ बैंक नयाँ आर्थिक वर्षमा बलियो निक्षेप आधार, ठूलो पुँजी र सुधारिएको नियमित आम्दानीसहित प्रवेश गरेको छ। तर उपलब्ध तरलतालाई लाभदायक क्षेत्रमा परिचालन गर्ने, खर्च नियन्त्रण गर्ने, खराब कर्जा बढ्न नदिने र आम्दानी वृद्धिलाई वितरणयोग्य नाफामा रूपान्तरण गर्ने क्षमता नै आगामी वर्षको मुख्य परीक्षा हुनेछ।