विदेशमा वर्षौं श्रम गरेर पैसा कमाएर फर्कने युवाको संख्या ठूलो छ । तर तीमध्ये धेरैले एउटा सामान्य देखिने तर गम्भीर गल्ती दोहोर्‍याइरहेका छन् — उनीहरू पैसा त बोकेर फर्कन्छन्, सिस्टम, प्रक्रिया र व्यावसायिक सोच भने बोकेर फर्कँदैनन् ।

स्वदेश फर्किएपछि धेरैको सोच उस्तै हुन्छ — ‘अब त आफ्नै मालिक बन्ने हो ।’ अनि सुरु हुन्छ साना व्यवसायको शृंखला : कपडा पसल, कस्मेटिक स्टोर, किराना पसल वा सानो गाडी व्यवसाय । सुरुमा जोश, उत्साह र सपना उत्कर्षमा हुन्छन् । तर समय बित्दै जाँदा तीमध्ये धेरै व्यवसाय धरापमा पर्छन् र केही वर्षमै बन्द हुन पुग्छन् ।

यसको मुख्य कारण भने प्रायः ओझेलमा पर्छ — सिस्टमको अभाव । कुनै व्यवसाय मालिकको उपस्थितिबिना चल्दैन भने त्यो वास्तविक व्यवसाय होइन; त्यो त अर्कै रूपको रोजगारी मात्र हो । मालिक नआएको दिन काम ठप्प हुने ठाउँमा स्वतन्त्र व्यवसाय होइन, आत्मनिर्भर प्रणाली नै हुँदैन ।

लक्षण पनि उस्तै देखिन्छन् । पसल खुल्छ, तर दिगो रूपमा चल्दैन । आम्दानी आउँछ, तर स्थिर हुँदैन । काम सुरु हुन्छ, तर निरन्तरता रहँदैन । अन्ततः व्यवसाय बन्द हुन्छ र फेरि विदेश जाने त्यही पुरानो चक्र दोहोरिन्छ ।

विदेशमा देखेका सफल कम्पनी भने नितान्त फरक हुन्छन् । त्यहाँ सफलता पैसामा मात्र अडिँदैन, बरु सिस्टम, व्यवस्थापन र प्रक्रियामा उभिएको हुन्छ । मालिक उपस्थित नहुँदा पनि कम्पनी चलिरहन्छ, कर्मचारी जिम्मेवार हुन्छन्, ग्राहक सेवा निरन्तर रहन्छ र आम्दानी प्रणालीगत रूपमा बढिरहन्छ । अर्थात् त्यहाँको व्यवसाय व्यक्ति-निर्भर होइन, प्रणाली-निर्भर हुन्छ ।

नेपालको दुखद यथार्थ यहीँनेर छ । यहाँ धेरैजसो व्यवसाय व्यक्ति-निर्भर हुन्छन्, सिस्टम-निर्भर हुँदैनन् — र त्यही कारण साना व्यवसाय दीर्घकालसम्म टिक्न सक्दैनन् । यो केवल व्यक्तिगत असफलता होइन, समष्टिगत चित्रको प्रतिविम्ब पनि हो : देशले वर्षेनि अर्बौं रुपैयाँ विदेशबाट भित्र्याउँछ, तर त्यो रकम संस्था र प्रणालीमा रूपान्तरण हुनुको साटो प्रायः उपभोग र व्यक्ति-निर्भर पसलमा सीमित हुन्छ । पैसा छ, तर त्यसलाई दिगो बनाउने पद्धति छैन ।

त्यसैले विदेशबाट फर्किंदा पैसासँगै यी कुरा बोकेर फर्कनु अपरिहार्य छ — व्यावसायिक सिस्टम र प्रक्रिया, सही व्यवस्थापन क्षमता, प्रभावकारी टीम निर्माण र नेतृत्व कौशल, अनि दीर्घकालीन व्यावसायिक सोच र योजना । किनभने भविष्य पैसाले मात्र होइन, सिस्टम र सोचले निर्माण गर्छ ।

निष्कर्ष सरल छ : तपाईंले सिस्टम निर्माण गर्न सक्नुभयो भने मात्र कामदार होइन, साँचो अर्थमा मालिक बन्न सक्नुहुन्छ । नत्र विदेशमा कमाएको पुँजी स्वदेशमै सकिने र फेरि उही उडानको टिकट काट्नुपर्ने जोखिम सधैं कायम रहन्छ ।