पछिल्लो समय नेपाल भित्रिने बाह्य पर्यटकको संख्यामा लगातार वृद्धि भइरहेको तथ्यांक सार्वजनिक भइरहेका छन्। तर, पर्यटन क्षेत्रको यो उत्साहजनक माहोलले पुँजी बजार (नेप्से) मा सूचीकृत ठूला कर्पोरेट होटलहरूको वित्तीय स्वास्थ्यलाई भने छुन सकेको छैन। नेप्सेमा सूचीकृत होटल तथा पर्यटन समूहका ८ वटा कम्पनीले सार्वजनिक गरेको गत आर्थिक वर्षको वित्तीय विवरणको गहिरो विश्लेषण गर्दा एउटा विरोधाभासपूर्ण चित्र फेला पर्छ— पर्यटक बढे पनि ८ मध्ये ५ कम्पनी भारी नोक्सानीमा छन्, जसले गर्दा यस समूहको औसत नाफा नै ऋणात्मक बन्न पुगेको छ। यसले के संकेत गर्छ भने, देशमा पर्यटकको चहलपहल बढ्दैमा कर्पोरेट होटलहरूको व्यापार र नाफामा सोझै सकारात्मक प्रभाव पर्छ भन्ने भाष्य अहिलेलाई खण्डित भएको छ।

यस समग्र निराशाजनक परिदृश्यका बीच पनि दुईवटा कम्पनीले भने आफूलाई अब्बल सावित गरेका छन्। व्यापार र नाफाको आकारका हिसाबले सोल्टी होटल यस समूहको निर्विकल्प ‘लिडर’ बनेको छ। गत आर्थिक वर्षको असार मसान्तसम्ममा सोल्टीले अघिल्लो वर्षको तुलनामा १६.५१ प्रतिशतले नाफा बढाएर ७६ करोड ११ लाख रुपैयाँ खुद नाफा आर्जन गर्न सफल भएको छ। अघिल्लो वर्ष २ अर्ब ७७ करोड ३९ लाख रहेको यसको व्यापार १३.४९ प्रतिशतले बढेर ३ अर्ब १४ करोड ८० लाख रुपैयाँ पुग्नुले कम्पनीको सञ्चालन र व्यवस्थापन पक्ष निकै चुस्त रहेको देखाउँछ। उता, नाफा वृद्धिको दरलाई हेर्ने हो भने कालिञ्चोक दर्शनले छलाङ नै मारेको छ। अघिल्लो वर्ष जम्मा २ करोड ८१ लाख खुद नाफा कमाएको यस कम्पनीले यसपटक १०५.१४ प्रतिशतको उछालसहित ५ करोड ७६ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएको छ भने आफ्नो व्यवसायलाई पनि ८ करोड ९६ लाख पुर्‍याएको छ।

तर, यी दुई कम्पनीको सफलताले मात्र समग्र क्षेत्रको घाटालाई पुर्न सकेको छैन। विशेषगरी, बाह्य प्रभाव र आन्दोलनको मारमा परेका ठूला कम्पनीहरूको वित्तीय अवस्था धरासायी बनेको छ। यसको सबैभन्दा ठूलो उदाहरण तारागाउँ रिजेन्सी बनेको छ। गत वर्षको भदौमा भएको आन्दोलनको प्रत्यक्ष चपेटामा परेर लामो समय बन्द हुनुको मूल्य कम्पनीले निकै महँगो चुकाएको छ। अघिल्लो वर्ष ४६ करोड ७५ लाख रुपैयाँ खुद नाफामा रहेको यो होटल गत वर्ष एकैपटक ७० करोड ५७ लाख रुपैयाँको भारी नोक्सानीमा फसेको छ। यस्तै दर्दनाक अवस्था ओरियन्टल होटलको पनि छ। अघिल्लो आवमा ४३ करोड ७९ लाखले धनात्मक रहेको ओरियन्टलको नाफा यसपटक उल्टिएर ४७ करोड ४४ लाख रुपैयाँले ऋणात्मक (नोक्सानी) भएको छ।

आन्तरिक पर्यटकहरूको प्रमुख रोजाइमा पर्ने गरेको चन्द्रागिरी हिल्सको तथ्यांकले पनि लगानीकर्तालाई निराश बनाएको छ। कम्पनीको कुल व्यापार नै अघिल्लो वर्षको ९० करोड २४ लाखबाट झण्डै १४ प्रतिशतले खुम्चिएर ७७ करोड ७५ लाखमा सीमित भएको छ। व्यापार घट्नासाथ यसको प्रत्यक्ष असर नाफामा परेको छ; अघिल्लो वर्ष १८ करोड ७४ लाख नाफा कमाएको चन्द्रागिरी यसपटक ५६.०१ प्रतिशतले ओरालो लाग्दै जम्मा ८ करोड २४ लाख रुपैयाँमा खुम्चिएको छ। ठूलो पूर्वाधार र सञ्चालन खर्च हुने यस्ता कम्पनीमा व्यापारको आकार थोरै मात्र घट्दा पनि नाफामा कति ठूलो पहिरो जान्छ भन्ने यो ज्वलन्त उदाहरण हो।

अन्य साना तथा मझौला कम्पनीहरूको सङ्घर्ष पनि उस्तै छ। होटल फरेस्ट इनले आफ्नो घाटालाई अझै फराकिलो बनाउँदै २४ करोड ४५ लाख रुपैयाँ पुर्‍याएको छ (अघिल्लो वर्ष यसको घाटा १७ करोड १९ लाख थियो)। यद्यपि, निरन्तर नोक्सानीमा रहे पनि सिटी होटल र बन्दीपुर केबुलकारले भने आफ्नो घाटाको दरलाई सामान्य रूपमा कम गरेका छन्। समीक्षा अवधिमा सिटी होटल १७ करोड ३० लाख र बन्दीपुर १३ करोड ६५ लाख रुपैयाँ नोक्सानीमा रहेका छन्।

समग्रमा यो वित्तीय विवरणले सेयर बजारका लगानीकर्ताहरूलाई एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ— ‘पर्यटक आगमन बढेको’ राष्ट्रिय तथ्यांक हेरेर मात्र होटल समूहमा लगानी गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। राजनीतिक तथा सामाजिक स्थिरता (तारागाउँको उदाहरण), बढ्दो सञ्चालन खर्च, र कम्पनीहरूको आन्तरिक व्यापार विस्तार गर्ने क्षमताले मात्र उनीहरूको वास्तविक नाफा निर्धारण गर्दछ। त्यसैले, यस क्षेत्रमा लगानी गर्दा कम्पनीको वासलात र व्यवस्थापकीय रणनीतिको सुक्ष्म विश्लेषण गर्नु नितान्त जरुरी देखिएको छ।