नेपालको धितोपत्र बजार आज लाखौं लगानीकर्ताको विश्वास र सहभागितामा उभिएको महत्वपूर्ण आर्थिक क्षेत्र हो। पछिल्ला समयहरूमा देखिएका केही कमजोरी, अन्योल तथा गुनासोका कारण बजारप्रतिको भरोसा केही कमजोर भएको महसुस गरिएको छ। यस्तो अवस्थामा बजारलाई अझ पारदर्शी, व्यवस्थित र लगानीकर्तामैत्री बनाउन निम्न सुझावहरू उपयोगी हुने अपेक्षा गरिएको छ।

सबैभन्दा पहिले, नियामक तथा सञ्चालन निकायहरूमा विगतमा भएका घटनाहरूको निष्पक्ष छानबिन गरी आवश्यक कारबाही अगाडि बढाइएमा संस्थागत विश्वसनीयता थप सुदृढ हुन सक्छ। साथै, जिम्मेवारी र नैतिकताको आधारमा संस्थागत सुधारका कदमहरू चालिएमा बजारप्रतिको विश्वास पुनःस्थापित हुन सहयोग पुग्नेछ।

कम्पनी संरचनालाई सुदृढ बनाउन सबै सूचीकृत कम्पनीहरूमा न्यूनतम ३० प्रतिशत प्रवर्द्धक (Promoter) शेयर कायम गर्ने व्यवस्था प्रभावकारी हुन सक्छ। साथै, छोटो अवधिमा लकिङ पिरियड खुल्ने वर्तमान अभ्यासलाई पुनरावलोकन गरी दीर्घकालीन लगानीलाई प्रोत्साहित गर्ने नीति ल्याउनु उपयुक्त देखिन्छ।

आईपिओ वितरण प्रणालीमा रहेको कोटा व्यवस्थालाई पुनरावलोकन गरी समान पहुँच र निष्पक्षताको आधारमा वितरण प्रणाली सुधार गर्न सकिने देखिन्छ। यसले आम लगानीकर्तामा अवसरको समानता बढाउन मद्दत गर्नेछ। त्यस्तै, सेयर कारोबारको सेटलमेन्ट चक्रलाई हालको T+2 बाट T+1 मा रूपान्तरण गर्न सके बजार अझ छरितो र अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासअनुकूल बन्नेछ।

सूचना चुहावट जस्ता संवेदनशील विषयहरूलाई गम्भीर रूपमा लिँदै ब्रोकर तथा प्रणालीमार्फत हुने सम्भावित दुरुपयोग रोक्न कडा कानुनी तथा प्रविधिगत व्यवस्था आवश्यक देखिन्छ। ग्राहकको कारोबार सम्बन्धी विवरण गोप्य रहने प्रणाली विकास गरिनु उपयुक्त हुनेछ। यसै सन्दर्भमा नेपाल स्टक एक्सचेन्ज भित्रको आन्तरिक नियन्त्रण प्रणालीलाई थप सुदृढ बनाउँदै पारदर्शिता सुनिश्चित गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।

बजारको अत्यधिक उतारचढाव नियन्त्रण गर्न circuit breakers, trading halts जस्ता उपकरणहरूलाई वैज्ञानिक रूपमा व्यवस्थापन गरिनु जरुरी छ। साथै, अनावश्यक रूपमा हकप्रद शेयर निष्काशन गर्ने प्रवृत्तिमा कडाइ गर्न सकिएमा बजारमा सन्तुलन कायम गर्न सहयोग पुग्नेछ।

प्रविधिगत पक्षलाई अझ सुदृढ बनाउन हाल प्रयोगमा रहेको TMS प्रणालीलाई उन्नत स्तरमा विकास गर्दै सूचना सुरक्षा र पारदर्शिता सुनिश्चित गरिनु आवश्यक छ। सम्पूर्ण बजारलाई प्रविधिमैत्री बनाउने दीर्घकालीन योजना ल्याउन सके यसको प्रभावकारिता अझ बढ्नेछ।

अन्त्यमा, लगानीकर्ताले भोग्ने अन्याय तथा विवाद समाधानका लागि छुट्टै धितोपत्र अदालत स्थापना गरिनु उपयुक्त देखिन्छ। यसले न्यायिक प्रक्रियालाई छिटो, प्रभावकारी र विश्वसनीय बनाउनेछ।

उपरोक्त सुझावहरूलाई नीति निर्माण प्रक्रियामा समेट्न सकिएमा नेपालको धितोपत्र बजार थप सुदृढ, पारदर्शी र विश्वासिलो बन्ने अपेक्षा गरिएको छ।

धन्यवाद।