शान्तिका अग्रदूतका रूपमा विश्वभर परिचित सिद्धार्थ गौतम अर्थात् Gautama Buddha को २५६९औँ जयन्ती आज देशभर श्रद्धा, भक्ति र विविध धार्मिक कार्यक्रमका साथ मनाइँदै छ। प्रत्येक वर्ष वैशाख शुक्ल पूर्णिमाका दिन पर्ने बुद्ध जयन्ती यस वर्ष पनि बौद्ध धर्मावलम्बीका साथै सर्वसाधारणले शान्तिको कामना गर्दै उत्साहपूर्वक मनाएका छन्।

बुद्धको जन्म, ज्ञान प्राप्ति र महापरिनिर्वाण एउटै तिथिमा परेको विशेष दिनका रूपमा बुद्ध जयन्तीलाई विशेष महत्व दिइन्छ। यही कारणले आजको दिनलाई बौद्ध दर्शनको सार सम्झिने, मानव जीवनमा शान्ति, करुणा र सहिष्णुताको अभ्यास गर्ने अवसरका रूपमा लिइन्छ। बुद्धले दिएका अहिंसा, मध्यम मार्ग र मैत्रीका सन्देश आज पनि विश्व समाजका लागि उत्तिकै सान्दर्भिक रहेको विश्वास गरिन्छ।

यस अवसरमा लुम्बिनी तथास्वयम्भू लगायतका प्रमुख धार्मिक स्थलहरूमा विशेष पूजा, प्रार्थना तथा प्रवचन कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ। गुम्बा, विहार र चैत्यहरूमा बौद्ध धर्मगुरु तथा लामाहरूको सहभागितामा परम्परागत विधिअनुसार पूजा सम्पन्न भइरहेको छ।

सरकारले पनि यस पावन अवसरमा नागरिकहरूलाई घर–घरमा दीप प्रज्वलन गरी शान्तिको कामना गर्न आह्वान गरेको छ। विशेषगरी साँझपख दीपावली गरेर बुद्धप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्ने परम्परा देशका विभिन्न भागमा प्रचलित रहेको छ।

इतिहासअनुसार इसापूर्व ५६३ मा रुपन्देहीस्थित लुम्बिनी उद्यानमा राजा शुद्धोधन र माता मायादेवीको कोखबाट सिद्धार्थ गौतमको जन्म भएको थियो। राजकुमारका रूपमा जन्मिएका उनले मानव जीवनका दुःख देखेपछि गहिरो चिन्तनमा डुब्दै २९ वर्षको उमेरमा दरबार त्याग गरी सत्यको खोजीमा निस्किएका थिए। लामो तपस्या र ध्यानपछि उनले बोधि वृक्षमुनी ज्ञान प्राप्त गरी ‘बुद्ध’ अर्थात् जागृत पुरुषको उपाधि पाएका थिए।

समग्रमा, बुद्ध जयन्ती केवल धार्मिक पर्व मात्र नभई मानव जीवनमा शान्ति, सहिष्णुता र करुणाको महत्व स्मरण गराउने दिनका रूपमा स्थापित भएको छ। वर्तमान विश्वमा बढ्दो द्वन्द्व र असहिष्णुताबीच बुद्धका शिक्षाले मानव समाजलाई सहअस्तित्व र शान्तिको बाटो देखाउने विश्वास गरिएको छ।