नेपालको शेयर बजार पछिल्ला करिब दुई वर्षदेखि स्पष्ट दिशाविहीन अवस्थामै सीमित रहँदै आएको छ। सूचकले कहिलेकाहीँ सामान्य उतारचढाव देखाए पनि समग्र ट्रेन्ड भने साँघुरो दायराभित्रै घुमिरहँदा बजार ‘साइडवेज’ अवस्थाको उदाहरण बनेको छ। यस्तो अवस्थाले न त लगानीकर्तालाई उत्साहजनक प्रतिफल दिएको छ, न त उल्लेख्य गिरावटले नयाँ अवसर सिर्जना गरेको छ। परिणामस्वरूप बजारमा सक्रिय सहभागीहरू आर्थिक हिसाबले मात्र होइन, मानसिक रूपमा पनि थकित बन्दै गएको देखिन्छ।

दीर्घकालीन रूपमा एउटै स्तर आसपास घुमिरहँदा लगानीकर्तामा ‘समय खेर गएको’ अनुभूति तीव्र बन्न थालेको छ। दुई वर्षसम्म बजारले उल्लेखनीय प्रगति नगर्दा “अब कहिले बढ्ला?” भन्ने प्रश्न धेरैको मनमा उब्जिएको छ। यही अन्योलले भविष्यप्रतिको चिन्ता बढाउँदै लगेको छ, जसले निर्णय क्षमतामा समेत असर पारिरहेको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार, यस्तो अवस्थामा लगानीकर्ताले वर्तमान अवस्थालाई नस्वीकार्दा मानसिक दबाब झनै बढ्ने गर्छ।

बजारप्रतिको असन्तुष्टि पनि यसै सन्दर्भमा बढ्दै गएको छ। बजार नचल्दा धेरैले नियामक निकाय, नीतिगत व्यवस्था वा अन्य बाह्य पक्षलाई दोष दिने प्रवृत्ति देखिन्छ। तर गहिरो रूपमा हेर्दा यो प्रतिक्रिया लगानीकर्ताकै अपेक्षा र मानसिक अवस्थासँग जोडिएको हुन्छ। बजारले अपेक्षित व्यवहार नगर्दा उत्पन्न हुने निराशा बाह्य कारणभन्दा बढी आन्तरिक असन्तुलनको संकेत भएको विश्लेषण गरिएको छ। यसले बजारलाई वस्तुगत रूपमा बुझ्नभन्दा भावनात्मक रूपमा प्रतिक्रिया जनाउने प्रवृत्ति बढाएको छ।

साइडवेज बजारमा देखिने अर्को महत्वपूर्ण पक्ष ‘तुलना’ हो। विगतका बुल मार्केटका सफलतासँग वा अरू लगानीकर्ताको नाफासँग आफ्नो पोर्टफोलियो तुलना गर्दा असन्तुष्टि बढ्ने गरेको छ। यही तुलना ‘छुट्ने डर’ (FOMO) को प्रमुख कारण बन्ने गर्छ। यस्तो मनोवृत्तिले लगानीकर्तालाई धैर्य गुमाउन बाध्य बनाउँछ र अन्ततः अनावश्यक रूपमा धेरै कारोबार गर्ने—जसलाई ‘ओभर ट्रेडिङ’ भनिन्छ—प्रवृत्ति बढाउँछ। यसले दीर्घकालीन लाभभन्दा छोटो अवधिको जोखिमलाई बढावा दिने देखिन्छ।

यस्तै, बजार स्थिर हुँदा ‘केही नगर्नु’ पनि एक महत्वपूर्ण रणनीति बन्न सक्ने पक्षलाई प्रायः बेवास्ता गरिन्छ। धेरै लगानीकर्ताले सक्रिय हुनु भनेकै निरन्तर किनबेच गर्नु हो भन्ने बुझाइ राख्छन्। तर यस्ता अवस्थामा बजारको संरचना बुझ्ने, कम्पनीको आधारभूत अवस्था अध्ययन गर्ने र आफ्नो रणनीति सुधार गर्ने अवसरको रूपमा यसलाई लिन सकिन्छ। विश्लेषकहरूका अनुसार, धैर्यपूर्वक पर्खनु र योजनाबद्ध रूपमा अघि बढ्नु नै यस्तो अवस्थामा सफलताको आधार बन्न सक्छ।

दार्शनिक Jiddu Krishnamurti का विचारले पनि यस्तो अवस्थालाई बुझ्न फरक दृष्टिकोण प्रदान गर्छन्। उनका अनुसार डर र चिन्ता प्रायः समयसँग सम्बन्धित हुन्छ—विगतको अनुभव र भविष्यको अपेक्षाबीचको द्वन्द्वले नै मानसिक अशान्ति सिर्जना गर्छ। यदि लगानीकर्ताले वर्तमान अवस्थालाई सिकाइको रूपमा लिन सके भने मानसिक सन्तुलन कायम राख्न सहज हुने देखिन्छ।

समग्रमा, नेप्सेको पछिल्लो दुई वर्षे ‘साइडवेज’ यात्रा केवल बजारको स्थिरता मात्र होइन, लगानीकर्ताको मनोविज्ञान, धैर्यता र निर्णय क्षमताको परीक्षणका रूपमा देखिएको छ। बजारले कुनै न कुनै समयमा नयाँ दिशा अवश्य लिनेछ, तर त्यसअघिको यो अवधि कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्ने कुरा नै अहिलेको सबैभन्दा महत्वपूर्ण चुनौती बनेको छ। यस्तो अवस्थामा आर्थिक लाभभन्दा मानसिक स्थिरता जोगाइराख्नु नै दीर्घकालीन रूपमा सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हुने विश्लेषण गरिएको छ।