काठमाडौं — लामो समयसम्म सफलता अथक मेहनतको प्रतिफलका रूपमा व्याख्या गरिँदै आएको छ। तर प्रविधिको तीव्र विकास र बढ्दो प्रतिस्पर्धाबीच अहिले कामको मात्रा भन्दा पनि काम गर्ने शैलीलाई बढी महत्त्व दिन थालिएको छ। कम समय, कम स्रोत र कम प्रयासमा उच्च नतिजा हासिल गर्ने क्षमता आधुनिक कार्यसंस्कृतिको प्रमुख विशेषता बन्दै गएको छ।

विज्ञहरूका अनुसार मानिसले कठिन र दोहोरिने प्रकृतिका कामहरूबाट मुक्त हुने उपाय खोज्ने क्रममा नै धेरै प्रविधि र नवप्रवर्तन जन्मिएका हुन्। उद्योग, सूचना प्रविधि, बैंकिङदेखि दैनिक जीवनसम्म प्रयोग हुने स्वचालित प्रणालीहरू मूलतः मानिसको श्रम र समय बचाउने उद्देश्यले विकसित भएका उदाहरण मानिन्छन्। यस अर्थमा कामलाई सहज बनाउने चाहनाले नै नयाँ सम्भावनाको ढोका खोल्ने गरेको देखिन्छ।

परम्परागत रूपमा ‘धेरै काम गर्ने व्यक्ति’ लाई सफलताको प्रतीक मानिए पनि पछिल्ला वर्षहरूमा ‘स्मार्ट वर्क’ को अवधारणाले विशेष स्थान पाएको छ। एउटै कामलाई कसरी छिटो, सरल र प्रभावकारी रूपमा सम्पन्न गर्न सकिन्छ भन्ने सोच अहिले व्यवसाय, व्यवस्थापन र प्रविधि क्षेत्रको केन्द्रमा पुगेको छ। कम्पनीहरूले पनि कर्मचारीको कार्यघण्टा मात्र होइन, उत्पादकत्व र समस्या समाधान गर्ने क्षमतालाई प्राथमिकतामा राख्न थालेका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार कामलाई अनावश्यक रूपमा जटिल बनाउनु भन्दा त्यसलाई व्यवस्थित र सरल बनाउने क्षमता नै दीर्घकालीन प्रतिस्पर्धात्मक लाभको आधार बन्न सक्छ। विश्वभर लोकप्रिय भएका धेरै डिजिटल सेवा, सफ्टवेयर तथा स्वचालन प्रणालीहरू यस्तै सोचको परिणाम मानिन्छन्। कुनै प्रक्रिया पूरा गर्न लाग्ने समय र लागत घटाउन सकिएमा संस्थाको कार्यक्षमता र नाफा दुवै बढ्ने भएकाले यस्तो दृष्टिकोणलाई व्यवसायिक रूपमा पनि प्रभावकारी मानिन्छ।

यद्यपि स्मार्ट वर्कले हार्ड वर्कलाई पूर्ण रूपमा प्रतिस्थापन गर्ने होइन। नयाँ उपाय खोज्न, प्रणाली विकास गर्न र नवप्रवर्तनलाई व्यवहारमा उतार्न समेत निरन्तर मेहनत आवश्यक पर्ने विज्ञहरूको भनाइ छ। उनीहरूका अनुसार वास्तविक सफलता मेहनत र बुद्धिमत्तापूर्ण कार्यशैलीको संयोजनबाट प्राप्त हुन्छ।

बदलिँदो कार्यसंस्कृतिमा एउटा प्रश्न झन् महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ— कुनै कामलाई अझ सरल, छिटो र प्रभावकारी तरिकाले गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन ? यही प्रश्नले नयाँ सोचको जन्म दिने, कार्यक्षमता बढाउने र साधारण व्यक्तिलाई असाधारण उपलब्धितर्फ डोर्‍याउने आधार तयार गर्ने विश्वास गरिन्छ।