काठमाडौं — आन्तरिक अर्थतन्त्र सुस्त भइरहेका बेला नेपाल राष्ट्र बैंकले आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि सार्वजनिक गरेको मौद्रिक नीतिले वित्तीय बजारमा नयाँ आशा जगाएको छ। निजी क्षेत्रतर्फ कर्जा विस्तारको लक्ष्य बढाउँदै तथा सेयर धितो कर्जासम्बन्धी व्यवस्थामा लचकता अपनाउने संकेत दिएपछि लगानीकर्ताको मनोबल सुधारिएको छ।

राष्ट्र बैंकले आगामी आर्थिक वर्षमा निजी क्षेत्रतर्फ ११ प्रतिशत कर्जा विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेको छ। लामो समयदेखि उच्च ब्याजदर, कर्जा मागमा आएको कमी र कमजोर बजार विश्वासका कारण दबाबमा रहेको निजी क्षेत्रलाई चलायमान बनाउने उद्देश्यसहित केन्द्रीय बैंकले यसपटक तुलनात्मक रूपमा सहज नीतिगत बाटो रोजेको देखिन्छ।

मौद्रिक नीति सार्वजनिक हुनुअघि नै सेयर बजारमा सकारात्मक अपेक्षा देखिएको थियो। बजारमैत्री नीति आउने अनुमानसँगै मंगलबार नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) परिसूचक २४.५७ अंकले बढेर २ हजार ६५१.६८ विन्दुमा पुगेको छ। पछिल्ला दुई दिनको गिरावटपछि आएको यो सुधारले लगानीकर्ताको विश्वास पुनः फर्किन थालेको संकेत गरेको छ।

विशेषगरी सेयर धितो कर्जामा गरिएको नीतिगत परिवर्तनको संकेतलाई लगानीकर्ताले सकारात्मक रूपमा लिएका छन्। यसअघि सबै बैंक तथा वित्तीय संस्थाका लागि समान सीमा तोकिएको अवस्थामा अब संस्थाको वित्तीय क्षमता, जोखिम व्यवस्थापन क्षमता र तरलताको अवस्थाका आधारमा कर्जा सीमा निर्धारण गर्ने नीति ल्याउने तयारी राष्ट्र बैंकले गरेको छ।

राष्ट्र बैंकको यो व्यवस्थाले बैंकहरूलाई आफ्नो क्षमता र जोखिम मूल्यांकनका आधारमा सेयर धितो कर्जा विस्तार गर्ने अवसर दिनेछ। बजार विश्लेषकहरूका अनुसार यसले विगतमा सीमित रहेको कर्जा प्रवाहको बाटो केही फराकिलो बनाउन सक्छ र विशेषगरी संस्थागत लगानीकर्ताको सहभागिता बढ्न सक्ने सम्भावना देखिन्छ।

तर, कर्जा विस्तारको नीतिगत सहजतासँगै बैंकिङ क्षेत्रको वास्तविक अवस्था भने चुनौतीपूर्ण नै छ। पछिल्ला वर्षहरूमा बैंकहरू पुँजी कोषको दबाबमा छन्। पर्याप्त पुँजी क्षमता नभएका संस्थाले चाहेर पनि आक्रामक रूपमा कर्जा विस्तार गर्न नसक्ने भएकाले मौद्रिक नीतिको प्रभाव आगामी एकीकृत निर्देशन र कार्यान्वयन पक्षमा निर्भर रहने देखिन्छ।

कारोबारमा पनि देखियो सुधार

नेप्से परिसूचक बढेसँगै बजार कारोबार रकममा समेत उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। अघिल्लो दिन करिब ३ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँको कारोबार भएको बजारमा मंगलबार कारोबार रकम बढेर ४ अर्ब ४० करोड ७ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।

यस दिन ३५२ वटा धितोपत्रको ९५ लाख १९ हजार कित्ता सेयर किनबेच भएका छन्। कुल ७२ हजारभन्दा बढी कारोबार भएको तथ्यले बजारमा खरिद गतिविधि विस्तार भएको देखाउँछ।

मंगलबार बजारका सबै १३ वटा उपसमूहगत सूचक सकारात्मक बनेका छन्। व्यापार समूह सबैभन्दा धेरै १.८९ प्रतिशतले बढेको छ भने बैंकिङ र विकास बैंक समूहमा समेत उल्लेख्य सुधार देखिएको छ। मौद्रिक नीतिले बैंकिङ क्षेत्रमा सहजता ल्याउने अपेक्षाका कारण यी समूहमा लगानीकर्ताको आकर्षण बढेको देखिन्छ।

केही कम्पनीको सेयर मूल्यमा तीव्र वृद्धि देखिएको छ। कालंगा हाइड्रो लिमिटेडको सेयर मूल्य १० प्रतिशतले बढेर सकारात्मक सर्किट लागेको छ। त्यस्तै आरबिबि फोकस ४० र सानिगाड हाइड्रो लिमिटेडको मूल्यमा पनि उल्लेख्य वृद्धि भएको छ।

बैंकिङ संरचनामा परिवर्तनको संकेत

यसपटकको मौद्रिक नीतिले बैंक तथा वित्तीय संस्थाको वर्गीकरण प्रणालीमा समेत पुनरावलोकन गर्ने संकेत गरेको छ। हाल कायम रहेको क, ख, ग र घ वर्गको परम्परागत संरचनालाई आवश्यकता र व्यवसायिक प्रकृतिअनुसार पुनःव्यवस्थित गर्ने योजना राष्ट्र बैंकले अघि सारेको छ।

केन्द्रीय बैंकका अनुसार बैंकिङ संस्थालाई विशिष्टीकृत सेवातर्फ उन्मुख गराउने उद्देश्यले यस्तो व्यवस्था गर्न लागिएको हो। यसबाट सञ्चालन खर्च घट्ने, डिजिटल प्रविधिको प्रयोग बढ्ने र वित्तीय संस्थाको दक्षता सुधार हुने अपेक्षा गरिएको छ।

यस्तै, शाखा विस्तार तथा व्यवस्थापन प्रक्रियालाई थप लचिलो बनाउने नीति पनि अघि सारिएको छ। डिजिटल बैंकिङ विस्तारसँगै परम्परागत शाखा प्रणालीलाई पुनःमूल्यांकन गर्ने संकेत राष्ट्र बैंकले दिएको छ।

नेप्सेमा प्राविधिक अवस्था : सुधार कि पुनरागमन?

प्राविधिक विश्लेषणका आधारमा हेर्दा नेप्से अहिले महत्वपूर्ण चरणमा रहेको देखिन्छ। फेब्रुअरीदेखि मार्च २०२६ सम्म बजारले बलियो वृद्धि देखाउँदै करिब २ हजार ९७५–२ हजार ९८० को क्षेत्रमा उच्च विन्दु बनाएको थियो। त्यसपछि भने बजार क्रमशः ओरालो दिशामा गएको थियो।

पछिल्लो समय नेप्सेले लगातार तल्ला उच्च (Lower High) र तल्ला न्यून (Lower Low) बनाउँदै आएको थियो, जसले बजारमा बिक्री दबाब कायम रहेको संकेत गर्थ्यो। अहिले भने परिसूचक साँघुरिँदो त्रिकोणाकार संरचनामा प्रवेश गरेको देखिन्छ।

यस्तो संरचनाले बजार कुनै निर्णायक दिशाको प्रतीक्षामा रहेको संकेत गर्छ। माथिल्लो प्रतिरोध रेखा तोड्न सकेमा बजारमा नयाँ गति आउन सक्छ भने तल्लो समर्थन क्षेत्र कमजोर भए पुनः बिक्री दबाब बढ्न सक्ने सम्भावना रहन्छ।

प्राविधिक रूपमा हालको पहिलो महत्वपूर्ण प्रतिरोध क्षेत्र २ हजार ८०१ विन्दुको आसपास देखिन्छ। त्यसपछि २ हजार ८७९ र २ हजार ९११ विन्दु अर्को चुनौतीका रूपमा रहनेछन्। अर्कोतर्फ २ हजार ६०९ आसपासको क्षेत्र तत्कालीन समर्थन क्षेत्रका रूपमा देखिएको छ।

यदि नेप्सेले २ हजार ८०१ भन्दा माथि बलियो रूपमा टिक्न सफल भयो भने बजारले छोटो अवधिमा थप सुधारको बाटो लिन सक्छ। तर २ हजार ६०९ भन्दा तल झरेमा हालको कमजोर प्रवृत्ति पुनः बलियो हुन सक्ने जोखिम रहनेछ।

आर्थिक लक्ष्य र बजारको आगामी दिशा

सरकारले आगामी आर्थिक वर्षमा ७ प्रतिशत आर्थिक वृद्धि हासिल गर्ने र मुद्रास्फीति ५.५ प्रतिशतभित्र सीमित राख्ने लक्ष्य लिएको छ। यही लक्ष्य पूरा गर्न सहयोग पुग्ने गरी राष्ट्र बैंकले तुलनात्मक रूपमा विस्तारमुखी मौद्रिक नीति ल्याएको देखिन्छ।

यद्यपि, मौद्रिक नीतिले मात्रै बजारको दीर्घकालीन दिशा निर्धारण गर्दैन। बैंकहरूको वास्तविक कर्जा विस्तार क्षमता, निजी क्षेत्रको लगानी इच्छा, आर्थिक गतिविधिको पुनरुत्थान र कम्पनीहरूको वित्तीय प्रदर्शनले आगामी बजार प्रवृत्तिमा ठूलो भूमिका खेल्नेछ।

अहिलेको सुधारलाई धेरै लगानीकर्ताले नीतिगत अपेक्षाको प्रारम्भिक प्रतिक्रिया मानेका छन्। दीर्घकालीन रूपमा बजारको स्थायित्व भने नीतिको प्रभावकारी कार्यान्वयन र अर्थतन्त्रमा देखिने वास्तविक सुधारले निर्धारण गर्नेछ।