काठमाडौं — नेपालको पुँजीबजारको वर्तमान अवस्थाप्रति चासो व्यक्त गर्दै लगानीकर्ता तथा बजार विश्लेषक सुबास चन्द्र ढुंगानाले प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहलाई खुला पत्र लेख्दै पुँजीबजारका सरोकारवालासँग प्रत्यक्ष छलफल गर्न आग्रह गरेका छन्। निजी क्षेत्रसँग सरकारले संवाद बढाइरहेको सन्दर्भ उल्लेख गर्दै उनले पुँजीबजार क्षेत्रसँग पनि उच्चस्तरीय छलफल आवश्यक रहेको बताएका छन्।

ढुंगानाले प्रधानमन्त्रीले हालै उद्योगी–व्यवसायीसँग गरेको भेटघाटले निजी क्षेत्रसँग सहकार्य गर्ने सरकारको इच्छाशक्ति देखाएको भन्दै त्यसलाई सकारात्मक कदमका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। उनले यस्ता संवादहरू निरन्तर हुनुपर्ने आवश्यकता औँल्याउँदै अब पुँजीबजारसँग जोडिएका लगानीकर्ता, विज्ञ र संस्थागत क्षेत्रका प्रतिनिधिसँग पनि छलफल गर्नुपर्ने बताएका हुन्।

उनको पत्रको मुख्य सन्देश बजार बढाउने वा घटाउने विषयमा सरकारको प्रत्यक्ष हस्तक्षेप हुनुपर्छ भन्ने नभई पुँजीबजारप्रति सरकारको दृष्टिकोण र प्रतिबद्धताको स्पष्ट सन्देश आवश्यक रहेको भन्ने देखिन्छ। लगानीकर्ताका अनुसार बजारको गति माग र आपूर्तिले निर्धारण गर्ने भए पनि सरकारका नीति, आर्थिक दिशा र नियामकीय वातावरणले लगानीकर्ताको मनोविज्ञानमा ठूलो प्रभाव पार्ने गर्दछ।

नेपालको पुँजीबजारमा लाखौँ नागरिक प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रूपमा जोडिएका छन्। पछिल्ला वर्षहरूमा शेयर बजारमा सर्वसाधारणको सहभागिता उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। बैंकिङ, बीमा, जलविद्युत्, उत्पादनमूलक क्षेत्रलगायतका कम्पनीमा सर्वसाधारणको लगानी विस्तार हुँदै गएको अवस्थामा बजारको अवस्था केवल कारोबारको उतारचढाव मात्र नभई आम लगानीकर्ताको आर्थिक भावनासँग पनि जोडिएको विषय बनेको छ।

ढुंगानाले आफ्नो पत्रमा लगातार कमजोर भइरहेको बजारले लगानीकर्ताको मनोबलमा असर पारिरहेको उल्लेख गरेका छन्। उनका अनुसार बजारमा देखिने गिरावटलाई केवल सूचकांकको कमीका रूपमा मात्र हेर्न नहुने र त्यसले लगानीकर्ताको अपेक्षा, सरकारप्रतिको धारणा तथा आर्थिक वातावरणबारे पनि संकेत गर्ने भएकाले त्यसको अध्ययन आवश्यक रहेको छ।

पुँजीबजारलाई सामान्यतया अर्थतन्त्रको सूचकका रूपमा लिइन्छ। बजारमा लगानीकर्ताले भविष्यको आर्थिक सम्भावना, नीतिगत स्थिरता, व्यवसायिक वातावरण र संस्थागत विश्वासलाई आधार बनाएर निर्णय गर्ने गर्छन्। त्यसैले बजारमा आएको निरन्तर दबाबले लगानीकर्ताको विश्वास र अपेक्षाबारे पनि प्रश्न उठाउने गरेको छ।

उनले वर्तमान सरकारसँग ठूलो जनमत र बलियो राजनीतिक आधार रहेकाले आर्थिक क्षेत्रको विश्वास कायम राख्न विशेष पहल गर्नुपर्ने बताएका छन्। सरकारप्रतिको विश्वास निर्माण गर्न नीति स्पष्टता, प्रभावकारी कार्यान्वयन र सरोकारवालासँग नियमित संवाद आवश्यक रहेको उनको तर्क छ।

पत्रमा उनले प्रधानमन्त्रीको नेतृत्वमा अर्थमन्त्रीको उपस्थितिमा पुँजीबजारसँग सम्बन्धित सबै पक्षलाई समेटेर छलफल गर्न सुझाव दिएका छन्। बजार विज्ञ, विश्लेषक, व्यक्तिगत लगानीकर्ता, ब्रोकर कम्पनी, मर्चेन्ट बैंकर, संस्थागत लगानीकर्ता तथा नियामक निकायका प्रतिनिधिसँग छलफल भए त्यसले बजारमा सकारात्मक मनोवैज्ञानिक प्रभाव पार्न सक्ने उनको भनाइ छ।

लगानीकर्ताको माग बजारलाई कृत्रिम रूपमा माथि उठाउने नभई सरकार र निजी क्षेत्रबीच विश्वासको वातावरण निर्माण गर्ने रहेको पत्रमा उल्लेख छ। सरकार पुँजीबजारको महत्व बुझ्छ र निजी पूँजीलाई आर्थिक विकासको साझेदारका रूपमा स्वीकार गर्छ भन्ने सन्देशले लगानीकर्ताको आत्मविश्वास बढाउन सक्ने उनको धारणा छ।

नेपालको अर्थतन्त्रमा निजी लगानीको भूमिका बढ्दै गएको अवस्थामा पुँजीबजारले स्रोत परिचालनको महत्वपूर्ण माध्यमको काम गर्दै आएको छ। कम्पनीहरूले शेयर बजारमार्फत पूँजी जुटाउने र सर्वसाधारणले लगानीको अवसर प्राप्त गर्ने भएकाले यसको स्थायित्व समग्र आर्थिक गतिविधिसँग जोडिएको विषय हो।

ढुंगानाले आफ्नो पत्र प्रधानमन्त्री कार्यालय, सचिवालय, प्रमुख सल्लाहकार तथा अर्थमन्त्रीलाई समेत जानकारी गराइएको बताएका छन्। अब सरकारको तर्फबाट पुँजीबजार क्षेत्रसँग कस्तो संवाद र पहल अघि बढ्छ भन्ने विषय लगानीकर्ताको चासोको केन्द्रमा रहने देखिन्छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार बजारमा तत्काल सुधार ल्याउनेभन्दा पनि दीर्घकालीन रूपमा विश्वास निर्माण गर्ने वातावरण बनाउनु अहिलेको मुख्य आवश्यकता हो। स्पष्ट नीति, स्थिर नियमन र सरकार–निजी क्षेत्रबीच निरन्तर संवाद कायम भएमा त्यसले पुँजीबजार मात्र नभई समग्र लगानी वातावरणमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।