काठमाडौं — नेपाल एसबीआई बैंकले गत आर्थिक वर्षमा २ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी खुद नाफा कमाएको छ। बैंकिङ प्रणालीमा अधिक तरलता, कमजोर कर्जा माग र दीर्घकालीन लगानीका सीमित अवसर कायम रहेका बेला बैंकले दोहोरो अंकको नाफा वृद्धि हासिल गरेको हो।

बैंकको अपरिष्कृत वित्तीय विवरणअनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा खुद नाफा २ अर्ब ४ करोड ४३ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा यस्तो नाफा १ अर्ब ८१ करोड १० लाख रुपैयाँ थियो। यस आधारमा बैंकको नाफा एक वर्षमा १२.८९ प्रतिशत बढेको छ।

तर नाफा वृद्धिको तुलनामा बैंकको मुख्य ब्याज आम्दानीको वृद्धि निकै सीमित देखिन्छ। खुद ब्याज आम्दानी ५ अर्ब २६ करोड ६० लाख रुपैयाँबाट बढेर ५ अर्ब ३३ करोड ४३ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। यो करिब १.३ प्रतिशतको वृद्धि मात्र हो।

खुद नाफा करिब १३ प्रतिशतले बढ्दा खुद ब्याज आम्दानी करिब १.३ प्रतिशत मात्रै बढ्नु महत्वपूर्ण संकेत हो। यसले नाफा वृद्धिमा नियमित कर्जा–निक्षेप कारोबारबाट हुने आम्दानीसँगै खर्च व्यवस्थापन, गैरब्याज आम्दानी, कर्जा असुली वा अन्य वित्तीय समायोजनको भूमिका रहेको हुन सक्ने देखाउँछ।

बैंकका लागि आगामी वर्षमा यही नाफा वृद्धिलाई टिकाइराख्न मुख्य व्यवसायबाट हुने आम्दानीको आधार थप बलियो बनाउनु महत्वपूर्ण हुनेछ।

बैंकसँग ग्राहक निक्षेप २ खर्ब १२ अर्ब ८२ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने ग्राहकतर्फको कर्जा तथा सापटी १ खर्ब ४६ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ रहेको छ।

सामान्य हिसाबले हेर्दा ग्राहक कर्जा निक्षेपको करिब ६९ प्रतिशत हाराहारीमा देखिन्छ। यो नेपाल राष्ट्र बैंकले तोकेको नियामकीय कर्जा–निक्षेप अनुपात भने होइन, तर बैंकसँग उपलब्ध स्रोत र कर्जा परिचालनबीचको अन्तर बुझ्न उपयोगी हुन्छ।

ठूलो निक्षेप आधार बैंकका लागि वित्तीय सुरक्षाको पक्षबाट सकारात्मक हो। यसले भविष्यमा कर्जा विस्तार गर्न पर्याप्त स्रोत उपलब्ध गराउँछ। तर कर्जाको माग कमजोर हुँदा यही अतिरिक्त स्रोत कम प्रतिफल दिने तरल सम्पत्तिमा बस्न सक्छ।

बैंकले पनि अधिक तथा अस्थिर तरलता, दीर्घकालीन कर्जा तथा लगानीका सीमित अवसर र गुणस्तरीय सम्पत्ति पहिचानलाई प्रमुख चुनौतीका रूपमा औंल्याएको छ।

यसले अहिले बैंकिङ क्षेत्रमा समस्या रकमको अभावभन्दा पनि राम्रो ऋणी र प्रतिफलयुक्त सुरक्षित लगानीको अभाव भएको संकेत गर्छ।

बैंकको तरलता अनुपात ३७.८४ प्रतिशत रहेको छ। यसले बैंकको अल्पकालीन दायित्व पूरा गर्ने क्षमता सहज अवस्थामा रहेको देखाउँछ।

उच्च तरलता बैंकका लागि सुरक्षाको कुशन हो। तर अत्यधिक तरलता लामो समयसम्म कायम रह्यो भने त्यसको अवसर लागत पनि हुन्छ। निक्षेपमा ब्याज तिर्नुपर्ने तर त्यो रकम पर्याप्त प्रतिफल दिने कर्जामा परिचालन हुन नसके नाफाको मार्जिनमा असर पर्न सक्छ।

यसैले बैंकका लागि अहिले मुख्य प्रश्न कर्जा कति बढाउने भन्ने मात्र होइन, कस्तो गुणस्तरको कर्जा बढाउने भन्ने हो।

अधिक तरलता घटाउने उद्देश्यले आक्रामक कर्जा विस्तार गर्दा भविष्यमा खराब कर्जाको जोखिम बढ्न सक्छ। अत्यधिक सतर्क हुँदा भने ब्याज आम्दानी र पुँजी प्रतिफल कमजोर हुन सक्छ।

बैंकको वितरणयोग्य मुनाफा १ अर्ब २५ करोड १६ लाख रुपैयाँ रहेको छ। खुद नाफा २ अर्ब ४ करोड रुपैयाँ रहेको अवस्थामा वितरणयोग्य मुनाफा खुद नाफाको करिब ६१ प्रतिशत बराबर देखिन्छ।

यो सूचक सेयरधनीका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ, किनकि बैंकको सम्पूर्ण खुद नाफा लाभांशका रूपमा वितरण गर्न मिल्दैन।

बैंकको चुक्ता पुँजी ११ अर्ब ३३ करोड ५१ लाख रुपैयाँ रहेको छ। लाभांश वितरण भने वितरणयोग्य मुनाफासँगै पूँजी पर्याप्तता, नियामकीय प्रावधान, जगेडा तथा सञ्चालक समितिको निर्णयमा निर्भर हुन्छ।

त्यसैले १ अर्ब २५ करोड रुपैयाँ वितरणयोग्य मुनाफा हुनु लाभांश क्षमताका लागि सकारात्मक आधार भए पनि यसलाई निश्चित लाभांशका रूपमा बुझ्न मिल्दैन।

बैंकको प्रतिसेयर आम्दानी अघिल्लो वर्षको १५ रुपैयाँ ९८ पैसाबाट बढेर १८ रुपैयाँ ४ पैसा पुगेको छ।

प्रतिसेयर नेटवर्थ १९४ रुपैयाँ ७३ पैसा कायम भएको छ। यसले बैंकको लेखा मूल्यमा सेयरधनीको सम्पत्तिको अवस्था तुलनात्मक रूपमा बलियो रहेको देखाउँछ।

उपलब्ध विवरणमा वार्षिकीकृत प्रतिसेयर आम्दानी २१ रुपैयाँ ७७ पैसा र मूल्य–आम्दानी अनुपात १८.०४ गुणा पनि उल्लेख छ।

तर एउटै विवरणमा प्रतिसेयर आम्दानी १८ रुपैयाँ ४ पैसा र वार्षिकीकृत प्रतिसेयर आम्दानी २१ रुपैयाँ ७७ पैसा दुवै उल्लेख भएकाले यी दुई सूचक कुन आधारमा गणना गरिएको हो भन्ने छुट्याउन मूल वित्तीय विवरण हेर्नु उपयुक्त हुन्छ।

लगानीकर्ताका लागि यो अन्तर महत्वपूर्ण हुन्छ, किनकि मूल्य–आम्दानी अनुपातजस्ता सूचक प्रयोग गर्दा कुन EPS आधार लिइएको हो भन्ने कुराले मूल्यांकन बदल्न सक्छ।

नेपाल एसबीआई बैंकले आगामी अवधिमा रिटेल कर्जा विस्तारलाई प्राथमिकता दिने रणनीति लिएको छ।

रिटेल कर्जा विस्तारले ठूलो कर्पोरेट ऋणीमा निर्भरता घटाएर कर्जा पोर्टफोलियो विविधीकरण गर्न मद्दत गर्न सक्छ। धेरै साना ऋणीमा जोखिम फैलिनु पनि यसको एउटा फाइदा हो।

तर रिटेल कर्जा आफैंमा कम जोखिमपूर्ण भने हुँदैन। ऋणीको आय, कर्जा तिर्ने क्षमता, कर्जा मूल्यांकन र निरन्तर अनुगमन कमजोर भए खराब कर्जा बढ्न सक्छ।

त्यसैले बैंकका लागि अतिरिक्त तरलता परिचालन गर्न रिटेल कर्जा बढाउनु भन्दा गुणस्तरीय रिटेल कर्जा छनोट गर्नु बढी महत्वपूर्ण हुनेछ।

बैंकले कम लागतका निक्षेप बढाउने रणनीति पनि अघि सारेको छ।

बैंकको नाफा कर्जा विस्तारमा मात्र निर्भर हुँदैन। निक्षेप संकलनको लागत पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।

चालु तथा बचत खाताजस्ता तुलनात्मक रूपमा कम लागतका निक्षेप बढाउन सके बैंकले कर्जा ब्याजदरमा प्रतिस्पर्धा गर्न सहज हुन्छ र ब्याज मार्जिन जोगाउन सहयोग पुग्छ।

कर्जा वृद्धि सुस्त रहेको अवस्थामा लागत नियन्त्रण नाफा टिकाइराख्ने अर्को महत्वपूर्ण माध्यम बन्न सक्छ।

बैंकले गैरब्याज आम्दानीका स्रोत विस्तार गर्ने रणनीति पनि लिएको छ।

फी तथा कमिसन, कार्ड सेवा, डिजिटल कारोबार, रेमिट्यान्स, व्यापार वित्त तथा अन्य सेवा शुल्कबाट हुने आम्दानीले बैंकलाई परम्परागत ब्याज आम्दानीमा निर्भरता घटाउन सहयोग गर्न सक्छ।

कर्जा विस्तारको गति कमजोर हुँदा गैरब्याज आम्दानी बैंकको नाफा वृद्धिको महत्वपूर्ण स्रोत बन्न सक्छ।

तर ग्राहकलाई शुल्क थप्दै आम्दानी बढाउने भन्दा कारोबार संख्या, डिजिटल सेवा र नयाँ वित्तीय उत्पादन विस्तारमार्फत यस्तो आम्दानी बढाउनु दीगो रणनीति हुनेछ।

बैंकले वैकल्पिक बैंकिङ च्यानल र प्रविधिमा आधारित प्लेटफर्म विस्तारमार्फत सञ्चालन खर्च घटाउने योजना बनाएको छ।

नेपाल एसबीआई बैंकको सेवा सञ्जाल ५४ जिल्लामा फैलिएको छ। बैंकसँग हाल १५४ आउटलेट र १२६ एटीएम सञ्चालनमा छन्।

तीमध्ये १०३ शाखा, २२ एक्सटेन्सन काउन्टर, सात प्रदेश कार्यालय र २१ शाखारहित बैंकिङ आउटलेट छन्।

ठूलो भौतिक सञ्जालले पहुँच विस्तार गरे पनि सञ्चालन खर्च पनि बढाउँछ। साधारण कारोबारलाई डिजिटल माध्यममा सार्न सके शाखामा हुने लागत कम गर्न र कर्मचारीलाई उच्च मूल्यका सेवामा केन्द्रित गर्न सकिन्छ।

तर डिजिटल विस्तारसँगै साइबर सुरक्षा, डेटा सुरक्षा र सञ्चालन जोखिम व्यवस्थापनमा पनि थप लगानी आवश्यक हुन्छ।

बैंकले तनावग्रस्त कर्जालाई नियमित अवस्थामा फर्काउने र कर्जा असुली प्रभावकारी बनाउने रणनीति अघि सारेको छ।

कमजोर आर्थिक गतिविधिमा पुराना ऋणीको नगद प्रवाहमा समस्या आउन सक्छ। यसले किस्ता र ब्याज तिर्ने क्षमतामा असर गर्छ।

खराब कर्जा बढे बैंकले अपेक्षित कर्जा नोक्सानीका लागि थप प्रोभिजन गर्नुपर्ने हुन्छ। यसले प्रत्यक्ष रूपमा नाफा घटाउन सक्छ।

त्यसैले नयाँ कर्जा बढाउनु जत्तिकै पुरानो कर्जा असुली सुधार गर्नु बैंकको नाफा टिकाइराख्न महत्वपूर्ण हुनेछ।

गत त्रैमासमा बैंकले डिफल्टमा रहेका ऋणी तथा जमानतकर्ताविरुद्ध कर्जा असुलीका लागि पाँचवटा मुद्दा दायर गरेको छ।

बैंकले विश्वव्यापी राजनीतिक तनाव, इन्धन मूल्यमा हुने उतारचढाव तथा अन्तर्राष्ट्रिय घटनालाई पनि सम्भावित जोखिमका रूपमा उल्लेख गरेको छ।

नेपाल आयातमा निर्भर अर्थतन्त्र भएकाले विश्व बजारमा इन्धन तथा वस्तुको मूल्य बढ्दा मुद्रास्फीति, उत्पादन लागत र व्यवसायको नाफामा असर पर्न सक्छ।

त्यसको प्रभाव अन्ततः बैंकको कर्जा माग र ऋणीको कर्जा तिर्ने क्षमतामा देखिन सक्छ।

यसैले नेपाल एसबीआई बैंकको समस्या केवल बैंकिङ प्रणालीभित्रको अधिक तरलतामा सीमित छैन। समग्र अर्थतन्त्रमा लगानी र व्यवसाय विस्तारको गति पनि बैंकको कर्जा वृद्धिसँग प्रत्यक्ष जोडिएको छ।

बैंकले दक्ष कर्मचारी टिकाइराख्नु र सञ्चालन खर्च नियन्त्रणलाई पनि आन्तरिक चुनौतीका रूपमा लिएको छ।

बैंकिङ सेवा प्रविधिमुखी हुँदै जाँदा साइबर सुरक्षा, जोखिम व्यवस्थापन, डेटा विश्लेषण र नियामकीय अनुपालनका लागि दक्ष जनशक्तिको आवश्यकता बढ्दो छ।

बैंकले कर्मचारीको कार्यसम्पादन सुधारका लागि नियमित आन्तरिक तालिम सञ्चालन गर्ने योजना बनाएको छ।

साथै आवश्यकताका आधारमा विस्तार योजना पुनरावलोकन र सञ्चालन खर्च तर्कसंगत बनाउने रणनीति अघि सारेको छ।

नेपाल एसबीआई बैंकको व्यवस्थापन संरचनामा स्टेट बैंक अफ इन्डियासँगको प्राविधिक सम्बन्ध विशेष रहेको छ।

स्टेट बैंक अफ इन्डियाबाट खटाइएका प्रमुख व्यवस्थापकीय कर्मचारीको पारिश्रमिक तथा आवास र स्वास्थ्य उपचारलगायत सुविधा मूल कम्पनीले नै व्यहोर्ने व्यवस्था रहेको बैंकले जनाएको छ।

नेपाल एसबीआई बैंक र स्टेट बैंक अफ इन्डियाबीचको प्राविधिक सेवा सम्झौता नेपाल राष्ट्र बैंकबाट स्वीकृत रहेको छ।

यस प्रकारको व्यवस्थाले बैंकलाई मूल संस्थाबाट व्यवस्थापकीय तथा प्राविधिक अनुभव उपयोग गर्न सहयोग पुग्ने देखिन्छ।

बैंकले नेपाल वित्तीय प्रतिवेदन मानअनुसार वित्तीय विवरण तयार गरेको छ। कर्जा तथा सापटीको अपेक्षित ऋण नोक्सानी गणनामा एनएफआरएस ९ लागू गरिएको छ।

एनएफआरएस ९ अन्तर्गत कर्जा पूर्ण रूपमा खराब भएपछि मात्र नोक्सानी देखाउने नभई भविष्यमा हुन सक्ने अपेक्षित नोक्सानीलाई समेत पहिल्यै आकलन गरी प्रोभिजन गर्नुपर्ने हुन्छ।

यसकारण आगामी अवधिमा कर्जाको गुणस्तर बिग्रिए इम्पेयरमेन्ट खर्च बढ्न सक्छ र त्यसले नाफामा दबाब दिन सक्छ।

त्यसैले लगानीकर्ताले खुद नाफासँगै कर्जाको गुणस्तर, इम्पेयरमेन्ट खर्च र असुलीको अवस्था पनि हेर्नुपर्ने हुन्छ।

समग्रमा नेपाल एसबीआई बैंकको पछिल्लो वित्तीय विवरणले नाफा, वितरणयोग्य मुनाफा र तरलता अवस्थामा सहजता देखाएको छ।

तर खुद नाफा १२.८९ प्रतिशत बढ्दा खुद ब्याज आम्दानी करिब १.३ प्रतिशत मात्र बढ्नु बैंकको आय संरचनामा ध्यान दिनुपर्ने पक्ष हो।

बैंकसँग ठूलो निक्षेप आधार र पर्याप्त तरलता छ। तर पर्याप्त पैसा हुनु मात्र बैंकका लागि नाफाको ग्यारेन्टी हुँदैन।

उपलब्ध स्रोतलाई उचित प्रतिफल दिने र जोखिम कम भएका क्षेत्रमा लगानी गर्न नसके अधिक तरलता आफैंमा चुनौती बन्न सक्छ।

आगामी वर्ष नेपाल एसबीआई बैंकको वित्तीय प्रदर्शन मुख्यतः गुणस्तरीय रिटेल कर्जा विस्तार, कम लागतको निक्षेप वृद्धि, गैरब्याज आम्दानी, तनावग्रस्त कर्जा असुली र सञ्चालन खर्च नियन्त्रणमा निर्भर रहने देखिन्छ।

अर्थात् बैंकका लागि अब मुख्य चुनौती रकम जुटाउनु होइन, जुटेको रकमलाई सुरक्षित र लाभदायक क्षेत्रमा प्रभावकारी रूपमा परिचालन गर्नु हो।