नेपालको पूँजी बजारले आजदेखि संरचनात्मक रूपमा नयाँ मोड लिएको छ। नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) ले नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) को स्वीकृतिमा ‘धितोपत्र कारोबार सञ्चालन विनियमावली, २०७५’ मा गरिएको संशोधन कार्यान्वयनमा ल्याउँदै बजारलाई थप खुला, प्रतिस्पर्धी र प्रविधिमैत्री बनाउने दिशामा कदम चालेको हो। यो परिवर्तनलाई सामान्य नियम संशोधनभन्दा माथि उठेर पूँजी बजारको दीर्घकालीन संरचनागत सुधारका रूपमा हेरिएको छ।

नेप्सेले बजारमा बढ्दो लगानीकर्ता संख्या, कारोबारको विस्तार र अन्तर्राष्ट्रिय अभ्याससँग समायोजन गर्ने आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै नयाँ व्यवस्था लागू गरेको जनाएको छ। प्राविधिक पूर्वाधार तयार भइसकेकाले सोमबारदेखि यसलाई व्यवहारमा ल्याइएको हो। यससँगै अब बजार सञ्चालनको शैली र व्यवहार दुवैमा क्रमशः परिवर्तन देखिने अपेक्षा गरिएको छ।

नयाँ व्यवस्थाअनुसार अब सूचीकृत कम्पनीहरूको सेयर मूल्य एकै कारोबार दिनमा अधिकतम १५ प्रतिशतसम्म माथि वा तल जान सक्नेछ। यसअघि कायम १० प्रतिशतको सीमा विस्तार भएसँगै बजारमा मूल्य चलायमानता बढ्ने विश्वास गरिएको छ। माग–आपूर्तिमा आधारित वास्तविक मूल्य निर्धारण प्रक्रिया छिटो हुने अपेक्षा गरिए पनि छोटो अवधिमा बजारमा उतारचढाव बढ्न सक्ने संकेत विश्लेषकहरूले गरेका छन्।

त्यस्तै, प्रत्येक कारोबारमा मूल्य परिवर्तनको दायरा २ प्रतिशतबाट बढाएर ३ प्रतिशत पुर्‍याइएको छ। यसले अर्डर मिलान प्रक्रियामा सहजता ल्याउने र मूल्य अन्तर ठूलो भएका अवस्थामा पनि कारोबार छिटो सम्पन्न हुन मद्दत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। बजारमा तरलता अभिवृद्धि गर्न यो प्रावधान उपयोगी हुने विश्वास लिइएको छ।

बजार खुल्नुअघि हुने प्रि–ओपन सेसनमा पनि दायरा फराकिलो बनाइएको छ। अब यस अवधिमा मूल्य ५ प्रतिशतसम्म घटबढ हुन सक्नेछ, जुन यसअघि २ प्रतिशतमा सीमित थियो। प्रारम्भिक मूल्य निर्धारणलाई बढी यथार्थपरक बनाउन र बजार खुल्दा देखिने असन्तुलन घटाउन यो परिवर्तन गरिएको हो।

नेप्से सूचकमा आधारित सर्किट ब्रेकर प्रणालीलाई पनि पुनर्संरचना गरिएको छ। अब दुई तहको व्यवस्था लागू हुनेछ, जसअनुसार कारोबार सुरु भएको दुई घण्टाभित्र सूचक ५ प्रतिशतले घटबढ भएमा १५ मिनेटका लागि कारोबार रोकिनेछ। त्यसपछि पुनः सञ्चालन भई सूचक ८ प्रतिशतले थप परिवर्तन भएमा सो दिनका लागि बजार बन्द गरिनेछ। यसले अत्यधिक उतारचढावको अवस्थामा लगानीकर्तालाई सोच्ने समय दिने र बजारलाई स्थिर राख्न मद्दत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

नयाँ व्यवस्थाको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष ‘अफ्टर मार्केट अर्डर’ प्रणाली हो। अब लगानीकर्ताले चौबिसै घण्टा अनलाइनमार्फत सेयर खरिद–बिक्रीका लागि अर्डर राख्न सक्नेछन्। यसअघि सीमित कारोबार समयका कारण अवसर गुमाउने लगानीकर्ताका लागि यो व्यवस्था निकै उपयोगी हुने विश्वास गरिएको छ। विशेषगरी विदेशमा रहेका नेपाली लगानीकर्तालाई यसले सहज पहुँच प्रदान गर्नेछ। यद्यपि, अर्डर राख्दा अघिल्लो दिनको अन्तिम मूल्यको आधारमा २ प्रतिशतको दायराभित्रै रहनुपर्ने प्रावधान कायम गरिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार यी परिवर्तनहरूले बजारमा बहुआयामिक प्रभाव पार्नेछन्। मूल्य सीमाको विस्तारले कारोबारको परिमाण बढाउने, प्रि–ओपन सुधारले मूल्य निर्धारणलाई सन्तुलित बनाउने र सर्किट ब्रेकरले जोखिम नियन्त्रणमा सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। साथै, २४ घण्टा अर्डर प्रणालीले बजारमा सहभागिता विस्तार गर्ने देखिन्छ।