काठमाडौं — लामो समयदेखि दबाबमा रहेको नेपालको पुँजी बजारप्रति बढ्दो चिन्ता र लगानीकर्ताको गुनासोबीच नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) ले बजार सुधार तथा लगानीकर्ता संरक्षणलाई केन्द्रमा राख्दै आफ्नो आगामी कार्यदिशा सार्वजनिक गरेको छ। नयाँ नेतृत्व आएपछि बोर्डले पहिलोपटक बजारको वर्तमान अवस्था, नियमन सुधार र संरचनागत परिवर्तनका विषयमा औपचारिक धारणा सार्वजनिक गरेको हो।

पछिल्लो समय नेप्से परिसूचकमा आएको गिरावट, कारोबार रकममा देखिएको सुस्तता र लगानीकर्ताको कमजोर मनोबलले बजारको विश्वासमा असर परेको थियो। यही अवस्थामा आएको बोर्डको विज्ञप्तिले बजार सुधारका लागि नियामक निकायले सक्रियता बढाउन खोजेको संकेत गरेको छ।

तर लगानीकर्ताको मुख्य चासो भने विज्ञप्तिमा उल्लेख गरिएका योजना व्यवहारमा कहिले र कसरी कार्यान्वयन हुन्छ भन्नेमा केन्द्रित छ। विगतमा पनि सुधारका योजना र प्रतिबद्धता सार्वजनिक भए पनि कार्यान्वयन पक्ष कमजोर भएको भन्दै लगानीकर्ताले नियामक निकायको भूमिकामाथि प्रश्न उठाउँदै आएका छन्।

सेबोनले नेपालको पुँजी बजारलाई व्यवस्थित र प्रतिस्पर्धी बनाउन दीर्घकालीन विकास मार्गचित्र तयार गर्ने जनाएको छ। उक्त मार्गचित्रमार्फत बजार संरचना सुधार, प्रविधिको प्रयोग विस्तार, नियमन प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउने तथा लगानीकर्ताको विश्वास बढाउने लक्ष्य राखिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार पुँजी बजारको समस्या केवल बजार घट्नु वा बढ्नुमा सीमित छैन। बजारको दिगो विकासका लागि नीतिगत स्थिरता, पारदर्शी नियमन, संस्थागत क्षमता वृद्धि र लगानीकर्ताको पहुँच विस्तार आवश्यक हुन्छ। त्यसैले बोर्डको मार्गचित्र कार्यान्वयन भएमा दीर्घकालीन रूपमा बजारको आधार बलियो बनाउन सहयोग पुग्न सक्छ।

सेबोनले पछिल्लो समय बजारमा देखिएका समस्या र लगानीकर्ताबाट आएका गुनासोलाई अध्ययन गरिरहेको जनाएको छ। बजारमा देखिएका कमजोरी पहिचान गरी आवश्यक सुधारका कदम चाल्ने बोर्डको भनाइ छ।

नेपालको पुँजी बजारमा लामो समयदेखि लगानीकर्ताले सूचना प्रवाह, नियमनको प्रभावकारिता, कम्पनी मूल्यांकन प्रणाली र बजार पूर्वाधारसँग सम्बन्धित विषय उठाउँदै आएका छन्। ती विषयलाई सम्बोधन गर्न बोर्डले अनुसन्धानमा आधारित निर्णय लिनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।

बोर्डले मार्जिन कारोबार प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउने विषयलाई प्राथमिकतामा राखेको छ। हालको अवस्थामा मार्जिन कारोबारको सहज पहुँच र प्रभावकारी कार्यान्वयन बजार विस्तारका लागि महत्वपूर्ण मानिन्छ।

मार्जिन कारोबार व्यवस्थित हुन सकेमा लगानीकर्ताले थप वित्तीय उपकरण प्रयोग गर्न पाउने र बजारमा कारोबार गतिविधि बढ्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर यससँगै जोखिम व्यवस्थापन र कर्जा अनुशासन कायम गर्नु पनि चुनौतीपूर्ण पक्ष हुनेछ।

सेबोनले सार्वजनिक निष्कासन प्रक्रिया, धितोपत्र दर्ता तथा निष्कासनसम्बन्धी नियमहरूलाई समयअनुकूल बनाउन पुनरावलोकन गर्ने जनाएको छ।

पछिल्लो समय प्राथमिक बजारमा कम्पनीहरूको प्रवेश, निष्कासन प्रक्रिया र लगानीकर्ताको सहभागितासम्बन्धी विषयमा विभिन्न बहस हुँदै आएका छन्। नियम सुधार गर्दा कम्पनी र लगानीकर्ता दुवैको हितलाई सन्तुलनमा राख्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।

बोर्डले धितोपत्रसम्बन्धी ऐन, नियमावली, निर्देशिका तथा अन्य कानुनी व्यवस्थाको समीक्षा गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको जनाएको छ।

बजारको आकार, प्रविधि र लगानीकर्ताको सहभागिता बढ्दै गएको अवस्थामा पुराना कानुनी व्यवस्थालाई समयअनुकूल बनाउनु आवश्यक रहेको विज्ञहरूको धारणा छ। प्रभावकारी नियमन बिना बजार विस्तारले जोखिम पनि बढाउन सक्ने भएकाले कानुनी सुधारलाई महत्वपूर्ण रूपमा हेरिएको छ।

सेबोनले लगानीकर्तालाई हल्ला, अफवाह र क्षणिक बजार गतिविधिको आधारमा लगानी निर्णय नगर्न आग्रह गरेको छ। कम्पनीको वित्तीय अवस्था, बजार अध्ययन र आफ्नो जोखिम क्षमताका आधारमा निर्णय लिन बोर्डले सुझाव दिएको छ।

पुँजी बजारमा सूचनाको प्रभाव निकै ठूलो हुने भएकाले गलत सूचना र अस्वाभाविक अपेक्षाले लगानीकर्तालाई जोखिममा पार्न सक्ने बोर्डको संकेत छ।

सेबोनको विज्ञप्तिपछि लगानीकर्ताबीच सकारात्मक र आलोचनात्मक दुवै प्रतिक्रिया देखिएको छ। केहीले नयाँ नेतृत्वले बजार सुधारका विषयमा चासो देखाएको भन्दै स्वागत गरेका छन् भने केहीले बजार लामो समयदेखि समस्यामा रहँदा समयमै पहल नभएको प्रश्न उठाएका छन्।

विशेषगरी बजार लगातार दबाबमा रहेका बेला मात्र नियामक निकाय सक्रिय देखिनु दीर्घकालीन समाधान नभएको कतिपय लगानीकर्ताको धारणा छ। उनीहरूका अनुसार बजार सुधारका लागि विज्ञप्तिभन्दा बढी आवश्यक कुरा प्रभावकारी कार्यान्वयन हो।

सेबोनले सार्वजनिक गरेको योजना नेपालको पुँजी बजारका लागि सुधारको सुरुवात हुन सक्छ। तर यसको प्रभावकारिता अब बोर्डले लिने निर्णय, सुधारको गति र कार्यान्वयन क्षमतामा निर्भर हुनेछ।

लगानीकर्ताको विश्वास पुनः स्थापित गर्न नियामक निकायले स्पष्ट नीति, पारदर्शी निर्णय प्रक्रिया र समयमै सुधारका कदम चाल्नुपर्ने देखिन्छ। बजार घट्दा आउने प्रतिक्रिया भन्दा पनि स्थायी सुधारको वातावरण बनाउन सक्नु नै नयाँ नेतृत्वको मुख्य परीक्षा हुनेछ।