काठमाडौं, २७ कात्तिक। युनिलिभर नेपालले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को नाफाबाट शेयरधनीलाई प्रतिकित्ता १ हजार ५४० रुपैयाँ नगद लाभांश वितरण गर्ने प्रस्ताव गरेको छ। कम्पनीको सञ्चालक समितिले कात्तिक १३ गते (३० अक्टोबर २०२६) गरेको निर्णयअनुसार प्रस्तावित लाभांश कम्पनीको प्रतिशेयर अंकित मूल्य १०० रुपैयाँको तुलनामा १ हजार ५४० प्रतिशत हो।

यद्यपि, यो लाभांश सञ्चालक समितिको सिफारिस मात्रै हो। कम्पनीको साधारण सभाबाट पारित भएपछि मात्र शेयरधनीले उक्त लाभांश प्राप्त गर्नेछन्।

नेपाली शेयर बजारमा युनिलिभर नेपालको प्रस्तावित लाभांशलाई उच्च मानिए पनि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अंकित मूल्यको तुलनामा अझ धेरै प्रतिशत लाभांश वितरण गर्ने कम्पनीहरू छन्। विशेषगरी भारतका केही कम्पनीले आफ्नो शेयरको अंकित मूल्यको हजारौँ प्रतिशतसम्म लाभांश दिएका उदाहरण छन्।

भारतको वेदान्त लिमिटेडले आर्थिक वर्ष २०२२/२३ मा प्रतिशेयर अंकित मूल्यको १० हजार १५० प्रतिशत बराबर लाभांश वितरण गरेको थियो।

अघिल्लो वर्षभन्दा ३०२ रुपैयाँ कम

युनिलिभर नेपालको प्रस्तावित लाभांश अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा प्रतिकित्ता ३०२ रुपैयाँ कम हो। कम्पनीले आर्थिक वर्ष २०२४/२५ मा प्रतिकित्ता १ हजार ८४२ रुपैयाँ लाभांश वितरण गरेको थियो।

त्यसैगरी, आर्थिक वर्ष २०२३/२४ मा १ हजार ७१४ रुपैयाँ र आर्थिक वर्ष २०२२/२३ मा १ हजार ५८० रुपैयाँ लाभांश वितरण गरेको कम्पनीको वार्षिक प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

कम्पनीको लाभांश प्रतिशत गणना गर्दा प्रतिशेयर १०० रुपैयाँ अंकित मूल्यलाई आधार मानिन्छ। त्यसैले प्रतिकित्ता १ हजार ५४० रुपैयाँ लाभांशलाई अंकित मूल्यको १ हजार ५४० प्रतिशत भनिएको हो।

तर यसको अर्थ शेयरधनीले बजारमा शेयर खरिद गर्दा तिरेको रकमको १ हजार ५४० प्रतिशत प्रतिफल पाउँछन् भन्ने होइन। वास्तविक प्रतिफल गणना गर्न शेयर खरिद गरेको मूल्यसँग प्राप्त लाभांशको तुलना गर्नुपर्छ।

वेदान्तको लाभांश १० हजार १५० प्रतिशत

भारतको वेदान्त लिमिटेडले आर्थिक वर्ष २०२२/२३ मा प्रतिशेयर कुल १०१.५० भारतीय रुपैयाँ लाभांश वितरण गरेको थियो। कम्पनीको शेयरको अंकित मूल्य १ भारतीय रुपैयाँ भएकाले उक्त लाभांश अंकित मूल्यको १० हजार १५० प्रतिशत बराबर हुन्छ।

कम्पनीको आधिकारिक वार्षिक प्रतिवेदनअनुसार उक्त आर्थिक वर्षमा पाँच पटक अन्तरिम लाभांश घोषणा गरी वितरण गरिएको थियो। क्रमशः ३१.५०, १९.५०, १७.५०, १२.५० र २०.५० भारतीय रुपैयाँका दरले प्रतिशेयर लाभांश दिइएको थियो।

पाँच किस्तामा वितरण गरिएको लाभांश जोड्दा प्रतिशेयर कुल १०१.५० भारतीय रुपैयाँ पुगेको हो। अंकित मूल्यका आधारमा यो युनिलिभर नेपालको प्रस्तावित १ हजार ५४० प्रतिशतभन्दा निकै बढी हो।

इचर मोटर्सको लाभांश ८ हजार २०० प्रतिशत

भारतको अर्को कम्पनी इचर मोटर्सले पनि अंकित मूल्यको तुलनामा उच्च लाभांश वितरण गर्दै आएको छ। कम्पनीको आधिकारिक लाभांश विवरणअनुसार आर्थिक वर्ष २०२५/२६ का लागि प्रतिशेयर ८२ भारतीय रुपैयाँ लाभांश उल्लेख छ।

कम्पनीको शेयरको अंकित मूल्य १ भारतीय रुपैयाँ भएकाले यो लाभांश अंकित मूल्यको ८ हजार २०० प्रतिशत बराबर हुन्छ।

इचर मोटर्सले आर्थिक वर्ष २०२४/२५ मा प्रतिशेयर ७० भारतीय रुपैयाँ, २०२३/२४ मा ५१ रुपैयाँ र २०२२/२३ मा ३७ रुपैयाँ लाभांश दिएको विवरण पनि कम्पनीको आधिकारिक वेबसाइटमा छ। अंकित मूल्यका आधारमा यी लाभांश क्रमशः ७ हजार, ५ हजार १०० र ३ हजार ७०० प्रतिशत हुन्छन्।

कम्पनीको आधिकारिक लाभांश इतिहासमा आर्थिक वर्ष २०२५/२६ को ८२ रुपैयाँलाई अन्तिम लाभांशका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।

क्रिसिलको प्रतिशेयर ६१ रुपैयाँ लाभांश

भारतको क्रिसिल लिमिटेड पनि उच्च लाभांश वितरण गर्ने कम्पनीमध्ये एक हो। कम्पनीको सन् २०२५ को वार्षिक प्रतिवेदनअनुसार उक्त वर्ष प्रतिशेयर ८, ९ र १६ भारतीय रुपैयाँका दरले तीन पटक अन्तरिम लाभांश वितरण गरिएको थियो।

यसरी अन्तरिम लाभांश मात्रै प्रतिशेयर ३३ भारतीय रुपैयाँ पुगेको थियो। कम्पनीले थप २८ रुपैयाँ अन्तिम लाभांश साधारण सभाको स्वीकृतिका लागि सिफारिस गरेको थियो।

क्रिसिलको शेयरको अंकित मूल्य १ भारतीय रुपैयाँ हो। अन्तरिम र अन्तिम लाभांश जोड्दा प्रतिशेयर कुल ६१ रुपैयाँ पुग्छ, जुन अंकित मूल्यको ६ हजार १०० प्रतिशत बराबर हो।

कम्पनीको साधारण सभाले २१ अप्रिल २०२६ मा २८ रुपैयाँ अन्तिम लाभांश स्वीकृत गरिसकेको छ। यसअनुसार आर्थिक वर्ष २०२५ को कुल ६१ रुपैयाँ लाभांशमध्ये ३३ रुपैयाँ अन्तरिम लाभांशका रूपमा वितरण भएको र २८ रुपैयाँ अन्तिम लाभांश स्वीकृत भएको हो।

अंकित मूल्यको प्रतिशत मात्रै लगानीको आधार होइन

युनिलिभर नेपाल, वेदान्त, इचर मोटर्स र क्रिसिलका लाभांश तुलना गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अंकित मूल्यको तुलनामा हजारौँ प्रतिशत लाभांश वितरण गर्ने कम्पनीहरू रहेको देखिन्छ।

यद्यपि, अंकित मूल्यका आधारमा निकालिएको लाभांश प्रतिशतले मात्रै कम्पनीको लगानी आकर्षण निर्धारण गर्दैन। कम्पनीको शेयरको बजार मूल्य, नाफा, नगद प्रवाह, लाभांश वितरणको निरन्तरता र भविष्यको व्यावसायिक सम्भावनासमेत मूल्यांकन गर्न आवश्यक हुन्छ।

यसर्थ, युनिलिभर नेपालको प्रस्तावित १ हजार ५४० रुपैयाँ लाभांश नेपाली बजारका लागि उच्च भए पनि भारतका वेदान्त, इचर मोटर्स र क्रिसिलजस्ता कम्पनीको अंकित मूल्यमा आधारित लाभांश प्रतिशतसँग तुलना गर्दा कम देखिन्छ।