काठमाडौँ । नेपाल बैंक लिमिटेडले चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को तेस्रो त्रैमाससम्म २ अर्ब ७९ करोड रुपैयाँभन्दा बढी खुद नाफा आर्जन गरेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा नाफा सामान्य रूपमा बढेको देखिए पनि बैंकको आम्दानी संरचना र प्रतिफल सूचकहरूमा दबाब बढ्दै गएको संकेत वित्तीय विवरणले दिएको छ। सतहमा नाफा स्थिर देखिए पनि यसको गुणस्तर भने कमजोर बन्दै गएको विश्लेषण गर्न सकिन्छ।

बैंकको मुख्य आम्दानी स्रोत ब्याज आम्दानीमा गिरावट देखिएको छ। यद्यपि, ब्याज खर्च अझ तीव्र रूपमा घटेकाले खुद ब्याज आम्दानी भने बढेको देखिन्छ। यसले बैंकले निक्षेप लागत नियन्त्रणमा सफलता हासिल गरेको देखाए पनि कर्जा विस्तार कमजोर हुँदा दीर्घकालीन आम्दानीमा जोखिम देखिएको छ। आर्थिक गतिविधि सुस्त रहँदा कर्जा माग घटेको र त्यसको प्रत्यक्ष असर ब्याज आम्दानीमा परेको बुझिन्छ।

शुल्क तथा कमिसन आम्दानीमा सामान्य सुधार देखिए पनि समग्र नाफामा उल्लेख्य योगदान दिन सकेको छैन। बैंकको नाफा वृद्धिमा प्रमुख भूमिका ‘इम्पेयरमेन्ट रिभर्सल’ अर्थात् पूर्व प्रावधान उल्टिने प्रक्रियाले खेलेको देखिन्छ। यस्तो आम्दानी दीर्घकालीन रूपमा स्थिर नहुने भएकाले बैंकको वास्तविक सञ्चालन क्षमतामा प्रश्न उठ्ने अवस्था देखिएको छ।

बैंकको सम्पत्ति विस्तार भने उल्लेख्य रूपमा भएको छ। कुल सम्पत्ति बढेर ४ खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँ नाघेको छ भने ग्राहक कर्जा २ खर्ब ३९ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। त्यस्तै, धितोपत्रमा गरिएको लगानी पनि तीव्र रूपमा बढेको छ, जसले बैंकले अतिरिक्त तरलतालाई वैकल्पिक क्षेत्रमा परिचालन गर्ने रणनीति अपनाएको संकेत गर्छ।

निक्षेप संकलन पनि मजबुत देखिएको छ। ग्राहक निक्षेप ३ खर्ब ८४ अर्ब रुपैयाँ नाघ्दा बैंकको तरलता अवस्था अत्यन्त सुदृढ देखिएको छ। तर, बैंकिङ प्रणालीमै अधिक तरलता हुँदा कर्जा माग कमजोर रहनु र निक्षेपको पूर्ण उपयोग हुन नसक्नुले आम्दानीमा दबाब सिर्जना गरेको छ।

वित्तीय सूचकहरूमा कमजोरी स्पष्ट देखिन्छ। प्रतिशेयर आम्दानी करिब २५ रुपैयाँ कायम भए पनि सम्पत्तिमा प्रतिफल (ROA) ०.८८ प्रतिशतमा झरेको छ। पूँजीमा प्रतिफल (ROE) पनि घट्दो प्रवृत्तिमा देखिन्छ। यसले बैंकको आकार विस्तार भए पनि त्यसअनुसार नाफा उत्पादन क्षमता बढ्न नसकेको संकेत गर्छ।

कर्जा गुणस्तर भने तुलनात्मक रूपमा सुधारिएको देखिन्छ। खराब कर्जा अनुपात ४.९६ प्रतिशतमा झरेको छ भने कुल खराब कर्जाको तुलनामा प्रावधान १०० प्रतिशतभन्दा माथि रहनु सकारात्मक पक्ष हो। यद्यपि, आर्थिक सुस्तता लम्बिँदा आगामी दिनमा कर्जा असुलीमा चुनौती थपिन सक्ने जोखिम यथावत् देखिन्छ।

बैंक व्यवस्थापनले हालको आर्थिक अवस्थालाई मुख्य चुनौतीको रूपमा औंल्याएको छ। उच्च तरलता, कर्जा मागमा कमी, सरकारी पुँजीगत खर्च सुस्त हुनु, निर्माण तथा उत्पादन क्षेत्र कमजोर रहनुजस्ता कारणले बैंकिङ क्षेत्र प्रभावित भएको जनाएको छ। साथै, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा देखिएको अनिश्चितता र आपूर्ति श्रृंखलामा आएको अवरोधले पनि अप्रत्यक्ष असर पारेको उल्लेख गरिएको छ।

आन्तरिक रूपमा भने सञ्चालन खर्च वृद्धि, दक्ष जनशक्ति व्यवस्थापन, र डिजिटल प्रणाली विस्तारसँगै जोखिम व्यवस्थापन चुनौतीका रूपमा देखिएका छन्। विशेषगरी प्रविधिमा निर्भरता बढ्दै जाँदा साइबर सुरक्षालाई थप सुदृढ बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।

यी चुनौतीका बीच बैंकले सन्तुलित व्यवसाय विस्तार, डिजिटल बैंकिङ प्रवर्द्धन, गैर–ब्याज आम्दानी वृद्धि र ग्राहक सेवा सुधारलाई प्राथमिकतामा राखेको जनाएको छ। साथै, जोखिम व्यवस्थापन कडाइ गर्दै आन्तरिक नियन्त्रण प्रणालीलाई थप प्रभावकारी बनाउने रणनीति अघि सारिएको छ।

समग्रमा, नेपाल बैंकको तेस्रो त्रैमासिक नतिजाले नाफा स्थिर देखिए पनि त्यसको आधार कमजोर बन्दै गएको संकेत दिएको छ। उच्च तरलता र कमजोर कर्जा मागको अवस्थामा बैंकले अब प्रभावकारी लगानी, आम्दानी विविधीकरण र लागत नियन्त्रणतर्फ विशेष ध्यान दिनुपर्ने देखिएको छ।