मानिसको जीवनमा जन्मजात शारीरिक अपाङ्गता हुनुलाई अक्सर दुर्भाग्य र असक्षमताको प्रतीक मानिन्छ। तर, समाजमा स्थापित यस्तो भाष्यलाई भत्काउँदै अमेरिकी नागरिक जेसिका कक्सले विश्वसामु एउटा यस्तो उदाहरण पेस गरेकी छन्, जसले सम्पूर्ण मानव जातिलाई नै आत्मसमीक्षा गर्न बाध्य बनाउँछ। जन्मँदै दुवै हात नभएकी उनले खुट्टाको भरमा विमान उडाएर सन् २००८ मा विश्वकै पहिलो ‘आर्मलेस’ (हातविनाकी) लाइसेन्सप्राप्त पाइलटको कीर्तिमान रचेकी थिइन्। उनको यो सफलता केवल एउटा व्यक्तिगत उपलब्धि मात्र होइन, स–साना समस्यामा पनि हार मान्ने र बहाना खोज्ने मानवीय प्रवृत्तिका लागि एक गतिलो झापड हो।

जेसिकाको जन्म नै दुवै हातविना भएको थियो। सामान्यतया यस्तो अवस्थामा मानिसहरू अरूको सहारामा बाँच्न विवश हुन्छन् भने समाजले पनि उनीहरूलाई दयाको दृष्टिले हेर्ने गर्छ। तर, जेसिकाले आफ्नो शारीरिक सीमिततालाई कहिल्यै सपनाको तगारो बन्न दिइनन्। उनले आफ्ना दुवै खुट्टालाई हातको रूपमा प्रयोग गर्न सिकिन्। कडा मिहिनेत, निरन्तरको अभ्यास र अदम्य साहसको बलमा उनले उड्डयन क्षेत्रको कठिन तालिम पूरा गरिन्। अन्ततः खुट्टाकै सहायताले विमान उडाएर उनले प्रमाणित गरिदिइन्— यदि मनमा दृढ इच्छाशक्ति छ भने शारीरिक अभावले मात्र मानिसको उडानलाई रोक्न सक्दैन। उनीसँग के थिएन भन्ने कुराले उनको गन्तव्य तय गरेन, बरु उनीसँग जे थियो त्यसको उच्चतम प्रयोगले उनलाई शिखरमा पुर्‍यायो।

आजको आधुनिक समाज, जहाँ हरेक व्यक्ति कुनै न कुनै असन्तुष्टि र निराशाले घेरिएको छ, त्यहाँ जेसिकाको कथाले गहिरो अर्थ राख्छ। विशेषगरी आजका युवा पुस्ताको परिप्रेक्ष्यमा हेर्ने हो भने, हात, खुट्टा र काम गर्न सक्ने स्वस्थ शरीर भए पनि निराशाको बादल बाक्लो छ। ‘पैसा छैन’, ‘समय छैन’, ‘देशमा केही हुँदैन’, वा ‘मेरो भाग्य नै खराब छ’ जस्ता बहानाहरू धेरैको दैनिकीको हिस्सा बनेका छन्। तर, जेसिकाको सङ्घर्षले हामीलाई गम्भीर प्रश्न गर्छ— के हामी साँच्चै केही गर्न नसक्ने अवस्थामा छौँ, वा केही गर्नुअघि नै हार मानिरहेका छौँ? अभावलाई देखाएर पन्छिने हाम्रो प्रवृत्तिको अगाडि उनको सफलता एउटा ऐना बनेर उभिएको छ।

सफलताको अर्थ सबैसँग समान अवसर वा साधनस्रोत हुनु पटक्कै होइन। समाजमा कोही आर्थिक रूपमा कमजोर हुन सक्छन् भने कोही पारिवारिक वा सामाजिक झमेलामा फसेका हुन सक्छन्। तर, समस्या हुनु र त्यसैलाई जीवनभरको बहाना बनाएर बस्नु नितान्त फरक कुरा हुन्। जेसिकासँग हात थिएनन्, तर उनले आफूसँग भएका दुई खुट्टा र अदम्य साहसको अधिकतम उपयोग गरिन्। हामीले पनि आफूसँग के छैन भनेर पछुताउनु भन्दा जे छ त्यसलाई कसरी उपयोग गर्ने भन्ने सोच्नु जरुरी छ। सपना देख्नु मात्र ठूलो कुरा होइन, त्यसलाई यथार्थमा बदल्न हरेक दिन चालिने सानो–सानो कदमले नै अन्त्यमा ठूलो अर्थ राख्छ।

जेसिका कक्सको सफलताले हामीलाई रातोरात संसार जित्न सिकाउँदैन, तर हिजोको आफूभन्दा आज एक कदम अगाडि बढ्न पक्कै प्रेरित गर्छ। असफलतासँग डराएर बस्ने कि त्यसबाट सिकेर अगाडि बढ्ने भन्ने निर्णय व्यक्ति स्वयंको हो। परिस्थिति सधैँ आफ्नो नियन्त्रणमा नहुन सक्छ, तर त्यस कठिन परिस्थितिलाई सामना गर्ने दृष्टिकोण हामी आफैँले तय गर्ने हो। तसर्थ, निराशा र बहानाबाजीको शृङ्खला तोड्दै उपलब्ध स्रोतसाधनको अधिकतम उपयोग गरी अगाडि बढ्न सके मात्र लक्ष्यमा पुग्न सकिन्छ। जीवनमा डर होइन साहस, र हार होइन निरन्तरको सिकाइलाई रोज्न सके असम्भव लाग्ने गन्तव्यहरू पनि चुम्न सकिन्छ भन्ने ज्वलन्त प्रमाण हुन् जेसिका।