काठमाडौं — मुक्तिनाथ विकास बैंकले गत आर्थिक वर्षमा नाफा बढाएको छ। तर कर्जाको गुणस्तरमा आएको उल्लेख्य गिरावटले बैंकको आगामी वित्तीय प्रदर्शनप्रति नयाँ चुनौती थपेको छ।

बैंकले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा १ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा यस्तो नाफा करिब १ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँ थियो। यस आधारमा बैंकको नाफा १२.४४ प्रतिशतले बढेको हो।

नाफा बढे पनि बैंकको सबैभन्दा चिन्ताजनक सूचक निष्क्रिय कर्जा देखिएको छ। बैंकको निष्क्रिय कर्जा अनुपात २.९७ प्रतिशतबाट बढेर ४.७७ प्रतिशत पुगेको छ। एक वर्षमै यस्तो अनुपात १.८० प्रतिशत विन्दुले बढेको हो।

प्रतिशतका आधारमा हेर्दा निष्क्रिय कर्जाको अनुपात अघिल्लो वर्षको तुलनामा ६० प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको देखिन्छ। यसको अर्थ बैंकको कुल कर्जामध्ये समस्याग्रस्त कर्जाको हिस्सा उल्लेख्य रूपमा बढेको छ।

खराब कर्जा निरन्तर बढ्दै गए बैंकले आगामी अवधिमा कर्जा नोक्सानी व्यवस्थापनका लागि थप रकम छुट्याउनुपर्ने हुन सक्छ। त्यसले नाफा, ब्याज आम्दानी तथा वितरणयोग्य मुनाफामा दबाब ल्याउन सक्ने जोखिम रहन्छ।

बैंकको नाफा वृद्धिमा खुद ब्याज आम्दानीसँगै इम्पेयरमेन्ट खर्च घट्नुले सहयोग गरेको देखिन्छ। समीक्षा अवधिमा बैंकको खुद ब्याज आम्दानी ३.६३ प्रतिशतले बढेर ४ अर्ब ७४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

खुद नाफा १२.४४ प्रतिशतले बढ्दा मुख्य ब्याज आम्दानीको वृद्धि भने ३.६३ प्रतिशतमा सीमित छ। यसले नाफा वृद्धिमा नियमित ब्याज आम्दानीबाहेक अन्य पक्षको पनि भूमिका रहेको देखाउँछ।

त्यसमध्ये महत्वपूर्ण पक्ष कर्जा नोक्सानी व्यवस्थापनका लागि गरिएको इम्पेयरमेन्ट खर्च हो। यस्तो खर्च अघिल्लो वर्षको ७९ करोड ३५ लाख रुपैयाँबाट घटेर ५७ करोड २३ लाख रुपैयाँ मा झरेको छ। यो करिब २८ प्रतिशतको गिरावट हो।

इम्पेयरमेन्ट खर्च घट्दा चालु वर्षको नाफामा प्रत्यक्ष सकारात्मक प्रभाव परेको देखिन्छ। तर एकै समयमा खराब कर्जाको अनुपात तीव्र रूपमा बढेकाले आगामी वर्ष पनि इम्पेयरमेन्ट खर्च यही स्तरमा रहन्छ भन्ने निश्चित छैन।

खराब कर्जा बढेको अवस्थामा पनि इम्पेयरमेन्ट खर्च घट्नु अनिवार्य रूपमा विरोधाभासी अवस्था भने होइन। कर्जा वर्गीकरण, धितोको मूल्य, पुरानो कर्जा असुली, यसअघि गरिएको प्रोभिजन तथा नियामकीय व्यवस्थाले इम्पेयरमेन्टको स्तर निर्धारण गर्न सक्छन्। तर खराब कर्जा निरन्तर बढे भविष्यमा थप प्रोभिजन गर्नुपर्ने जोखिम बढ्छ।

बैंकको खुद सञ्चालन आम्दानी ४ अर्ब ८२ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने सञ्चालन मुनाफा २ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँ रहेको छ। खुद शुल्क तथा कमिसन आम्दानी ५४ करोड ९८ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।

निक्षेपको तुलनामा कर्जा विस्तार कमजोर

बैंकको व्यवसाय विस्तारमा पनि असन्तुलन देखिएको छ। ग्राहक निक्षेप ५.२० प्रतिशतले बढेको छ भने कर्जा तथा सापटीको वृद्धि २.५५ प्रतिशतमा सीमित भएको छ।

बैंकले ग्राहकबाट करिब १ खर्ब २३ अर्ब रुपैयाँ निक्षेप संकलन गरेको छ। कर्जा तथा सापटी १ खर्ब रुपैयाँभन्दा माथि रहेको छ। कुल सम्पत्ति ३.३३ प्रतिशतले बढेर १ खर्ब ४१ अर्ब ६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

निक्षेप कर्जाभन्दा दोब्बरभन्दा बढी दरले बढ्नुको अर्थ बैंकसँग थप लगानीयोग्य स्रोत जम्मा भइरहेको छ, तर त्यही अनुपातमा गुणस्तरीय कर्जाको माग बढ्न सकेको छैन।

बैंकका लागि यो अवस्था अवसर र चुनौती दुवै हो। पर्याप्त निक्षेप हुँदा भविष्यमा कर्जा विस्तारका लागि स्रोत उपलब्ध हुन्छ। तर त्यस्तो रकम कम प्रतिफल दिने तरल सम्पत्तिमा लामो समय राख्नुपरे बैंकको आम्दानी क्षमतामा असर पर्न सक्छ।

अर्कोतर्फ, खराब कर्जा पहिले नै बढिरहेको अवस्थामा कर्जा विस्तारको नाममा जोखिमपूर्ण क्षेत्रमा लगानी गर्नु बैंकका लागि थप समस्या बन्न सक्छ। त्यसैले बैंकले कर्जाको आकारभन्दा गुणस्तरमा बढी ध्यान दिनुपर्ने अवस्था देखिएको छ।

जगेडा बढ्यो, रिटेन्ड अर्निङ घट्यो

बैंकको जगेडा कोष २५.२६ प्रतिशतले बढेर ४ अर्ब २७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यसले बैंकको आन्तरिक वित्तीय आधार केही बलियो भएको देखाउँछ।

तर रिटेन्ड अर्निङ भने ५०.०९ प्रतिशतले घटेर ६७ करोड ५७ लाख रुपैयाँ मा सीमित भएको छ। वितरणयोग्य मुनाफा पनि ६७ करोड ५७ लाख रुपैयाँ रहेको छ।

बैंकको खुद नाफा १ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँ भए पनि त्यसको आधाभन्दा कम रकम मात्र वितरणयोग्य मुनाफाका रूपमा उपलब्ध देखिन्छ। यसले नाफा बढेको मात्र आधारमा उच्च लाभांशको अपेक्षा गर्नु उपयुक्त नहुने संकेत गर्छ।

बैंकको लाभांश क्षमता ८.४५ प्रतिशत रहेको छ। वास्तविक लाभांश भने वितरणयोग्य मुनाफा, नियामकीय व्यवस्था, पूँजी पर्याप्तता, सञ्चालक समितिको निर्णय तथा साधारणसभाको स्वीकृतिमा निर्भर हुन्छ।

नाफाका सूचक ठीक, तर कर्जाको गुणस्तर कमजोर

बैंकको वार्षिकीकृत प्रतिसेयर आम्दानी १८ रुपैयाँ ९८ पैसा रहेको छ। प्रतिसेयर नेटवर्थ १६१ रुपैयाँ ८२ पैसा र प्रतिफल–पुँजी अनुपात १२.२७ प्रतिशत कायम भएको छ।

मूल्य–आम्दानी अनुपात १९.१३ गुणा र तरलता अनुपात २७.९५ प्रतिशत रहेको छ। यी सूचकले बैंकको हालको नाफा र पुँजीगत अवस्था तत्कालका लागि कमजोर नरहेको देखाउँछन्।

तर बैंकको मूल्यांकन गर्दा नाफा मात्र हेर्न पर्याप्त हुँदैन। बैंकिङ व्यवसायमा नाफाको गुणस्तर त्यही बैंकको कर्जा कति स्वस्थ छ भन्ने विषयसँग प्रत्यक्ष जोडिएको हुन्छ।

कुनै बैंकले केही समय नाफा बढाउन सक्छ, तर त्यही समयमा खराब कर्जा लगातार बढिरहेको छ भने भविष्यमा प्रोभिजन, ब्याज असुली र पूँजीमा दबाब आउन सक्छ। मुक्तिनाथ विकास बैंकको पछिल्लो विवरणमा यही जोखिम स्पष्ट देखिएको छ।

आर्थिक सुस्तताले कर्जा माग र असुली दुवै प्रभावित

बैंकले आर्थिक गतिविधिमा आएको सुस्तता, कमजोर कर्जा माग र कर्जा असुलीमा देखिएको कठिनाइलाई प्रमुख चुनौतीका रूपमा उल्लेख गरेको छ।

अर्थतन्त्र सुस्त हुँदा नयाँ लगानीका लागि व्यवसायीले कर्जा लिन हिच्किचाउने गर्छन्। त्यही समयमा पुराना ऋणीको आम्दानी र नगद प्रवाह कमजोर हुँदा किस्ता तथा ब्याज तिर्ने क्षमतामा समेत असर पर्न सक्छ।

यही कारण बैंकले एकातिर कर्जा विस्तार गर्न कठिनाइ भोगिरहेको छ भने अर्कोतिर पुरानो कर्जाको गुणस्तरसमेत कमजोर हुँदै गएको देखिन्छ।

बैंकिङ प्रणालीमा रहेको अधिक तरलताले पनि प्रतिस्पर्धा बढाएको छ। अधिकांश बैंकसँग पर्याप्त लगानीयोग्य रकम हुँदा गुणस्तरीय ऋणीका लागि प्रतिस्पर्धा बढ्छ। यसले ब्याजदर र नाफाको मार्जिनमा दबाब पार्न सक्छ।

बैंकले नियामकीय परिवर्तन, साइबर सुरक्षा, दक्ष जनशक्ति पलायन, युवाको वैदेशिक रोजगारीतर्फको बढ्दो आकर्षण र सीमित लगानी अवसरलाई पनि चुनौतीका रूपमा औंल्याएको छ।

अब मुख्य परीक्षा खराब कर्जा नियन्त्रण

बैंकले आगामी दिनमा कर्जाको गुणस्तर सुधार, जोखिम व्यवस्थापन सुदृढीकरण र निष्क्रिय कर्जा नियन्त्रणलाई प्राथमिकता दिने जनाएको छ।

डिजिटल बैंकिङ विस्तारमार्फत सेवा प्रवाह सहज बनाउने र सञ्चालन खर्च कम गर्ने योजना पनि बैंकको छ। तर डिजिटल सेवा विस्तारसँगै साइबर सुरक्षामा थप लगानी आवश्यक पर्नेछ।

मुक्तिनाथ विकास बैंकका लागि आगामी आर्थिक वर्षको मुख्य परीक्षा नाफा बढाउनु मात्र होइन, खराब कर्जा घटाउँदै गुणस्तरीय कर्जा विस्तार गर्नु हुनेछ।

नाफा १२.४४ प्रतिशतले बढेको अवस्थामा निष्क्रिय कर्जा ४.७७ प्रतिशत पुग्नु र निक्षेप कर्जाभन्दा दोब्बर दरले बढ्नुले बैंकको अवस्था मिश्रित देखाउँछ।

यदि बैंकले खराब कर्जा घटाउन, ऋण असुली सुधार गर्न र उपलब्ध निक्षेपलाई गुणस्तरीय कर्जामा परिचालन गर्न सफल भयो भने अहिलेको नाफा वृद्धि टिकाउ बन्न सक्छ। तर निष्क्रिय कर्जाको वृद्धि जारी रह्यो भने भविष्यमा इम्पेयरमेन्ट खर्च बढेर नाफा र वितरणयोग्य मुनाफा दुवैमा दबाब पर्न सक्छ।

त्यसैले आगामी अवधिमा बैंकको प्रदर्शन मापन गर्दा खुद नाफाभन्दा पनि एनपीएलको दिशा, कर्जा असुली, प्रोभिजन र गुणस्तरीय कर्जा विस्तार अझ महत्वपूर्ण सूचक बन्ने देखिन्छ।