काठमाडौं — नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) मा सूचीकृत फाइनान्स कम्पनीहरूको नाफामा उल्लेख्य सुधार देखिए पनि यसको प्रत्यक्ष लाभ सेयरधनीसम्म पुग्ने अवस्था भने अझै बनेको छैन। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमाससम्म १४ वटा फाइनान्स कम्पनीले कुल १ अर्ब ७२ करोड ४४ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएका छन्। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो नाफा ६९ करोड १ लाख रुपैयाँ मात्र थियो। एक वर्षको अवधिमा नाफा करिब डेढ सय प्रतिशतले बढेको देखिए पनि क्षेत्रको वास्तविक वित्तीय अवस्था भने अझै चुनौतीपूर्ण रहेको छ।

फाइनान्स कम्पनीहरूको मुख्य समस्या अहिलेको आम्दानीभन्दा पनि विगतमा सञ्चित भएको घाटा हो। अधिकांश कम्पनीको रिटेन्ड अर्निङ अझै ऋणात्मक अवस्थामा छ। वार्षिक नाफा कमाए पनि सञ्चित घाटा पूर्ति नभएसम्म कम्पनीहरूले सहज रूपमा लाभांश वितरण गर्न सक्दैनन्। यही कारण पछिल्लो वर्षहरूमा फाइनान्स समूहबाट लगानीकर्ताले नियमित प्रतिफल पाउन सकेका छैनन्।

फाइनान्स कम्पनीहरूको नाफा वृद्धिको प्रमुख आधार व्यवसाय विस्तारभन्दा पनि इम्पेयरमेन्ट चार्जमा आएको कमी र विगतमा गरिएको प्रोभिजन फिर्ता हुनु देखिएको छ। केही कम्पनीले अघिल्ला वर्षमा खराब कर्जाका लागि छुट्याएको रकम फिर्ता लेख्दा यसले चालु वर्षको नाफा बढाएको छ। तर यस्तो आम्दानी दीर्घकालीन रूपमा निरन्तर रहने आधार कमजोर हुन्छ। त्यसैले नाफाको गुणस्तरमाथि पनि प्रश्न उठेको छ।

यद्यपि, कम्पनीहरूको मुख्य आम्दानी स्रोतमा केही सुधार देखिएको छ। १४ वटा फाइनान्स कम्पनीको कुल खुद ब्याज आम्दानी ३ अर्ब ७० करोड रुपैयाँबाट बढेर ३ अर्ब ९६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यसले कर्जा लगानी र ब्याज आम्दानीमा क्रमिक सुधार भएको संकेत गर्छ। तर नाफाको वृद्धिको तुलनामा खुद ब्याज आम्दानीको विस्तार भने सीमित रहेको छ।

समग्र वित्तीय संरचना हेर्दा फाइनान्स क्षेत्र अझै दबाबमै रहेको देखिन्छ। १४ कम्पनीको कुल चुक्ता पुँजी १४ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ र जगेडा कोष ८ अर्ब ९१ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। तर रिटेन्ड अर्निङ भने समग्रमा ४ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँले ऋणात्मक छ। यसको अर्थ पछिल्लो समयको नाफा अझै पनि विगतको घाटा सुधार गर्नमै केन्द्रित भइरहेको छ।

कम्पनीगत रूपमा हेर्दा मञ्जुश्री फाइनान्स सबैभन्दा बलियो देखिएको छ। कम्पनीले ३७ करोड ६३ लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ भने प्रतिसेयर आम्दानी (ईपीएस) पनि २७.८५ रुपैयाँसहित शीर्ष स्थानमा छ। आइसीएफसी फाइनान्सले २६ करोड ४२ लाख रुपैयाँ र पोखरा फाइनान्सले २५ करोड ४२ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएका छन्। तर पोखरा फाइनान्सको नाफामा करिब ५० करोड रुपैयाँको इम्पेयरमेन्ट चार्ज रिभर्सको महत्वपूर्ण योगदान रहेको देखिन्छ।

लाभांश क्षमताको हिसाबले पनि केही सीमित कम्पनी मात्र सकारात्मक अवस्थामा छन्। मञ्जुश्री फाइनान्सको लाभांश क्षमता ३१.१३ प्रतिशत रहेको छ भने आइसीएफसी फाइनान्सको करिब १२ प्रतिशत छ। १४ कम्पनीमध्ये पाँच वटाको मात्र लाभांश क्षमता सकारात्मक भए पनि सबै कम्पनीले तत्काल आकर्षक प्रतिफल दिन सक्ने अवस्था छैन। धेरै कम्पनीका लागि पहिलो प्राथमिकता सञ्चित घाटा घटाउनु नै बनेको छ।

फाइनान्स क्षेत्रको अर्को ठूलो चुनौती खराब कर्जा हो। १४ कम्पनीको औसत निष्क्रिय कर्जा (एनपीएल) अनुपात ११.६७ प्रतिशत रहेको छ। उच्च खराब कर्जाले थप प्रोभिजनिङको आवश्यकता बढाउँछ, जसले भविष्यको नाफामा दबाब सिर्जना गर्न सक्छ। कर्जा असुली र सम्पत्तिको गुणस्तर सुधार नगरेसम्म नाफाको वर्तमान गति कायम राख्न कठिन हुन सक्छ।

एक समय फाइनान्स कम्पनीहरू सेयर बजारका आकर्षक समूहमा पर्दथे। मूल्य वृद्धिको सम्भावना र नियमित लाभांशका कारण लगानीकर्ताको चासो उच्च थियो। तर पछिल्ला वर्षमा कमजोर वित्तीय आधार, लाभांशमा आएको कमी र बढ्दो खराब कर्जाका कारण यो समूहप्रतिको आकर्षण घटेको छ।

बजार विश्लेषकहरूका अनुसार लगानीकर्ताले केवल एक वर्षको नाफालाई आधार बनाएर निर्णय गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। प्रोभिजन फिर्ता वा अस्थायी कारणले बढेको नाफाभन्दा पनि कम्पनीको वास्तविक व्यवसाय विस्तार, कर्जा गुणस्तर, लागत व्यवस्थापन र सञ्चित नाफाको अवस्थालाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखिन्छ।

समग्रमा फाइनान्स क्षेत्र सुधारको बाटोमा देखिए पनि पूर्ण रूपमा पुरानो अवस्थामा फर्किसकेको छैन। नाफा वृद्धि सकारात्मक संकेत भए पनि ऋणात्मक रिटेन्ड अर्निङ, उच्च खराब कर्जा र कमजोर लाभांश क्षमताले अझै पनि क्षेत्रको दीर्घकालीन चुनौतीलाई उजागर गरिरहेको छ।