काठमाडौं । नेपालको पूँजी बजार सुधार, नियामकीय क्षमता विस्तार र लगानीकर्ताको विश्वास अभिवृद्धिका विषयमा नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) बीच भएको छलफलले बजार सुधारको बहसलाई थप महत्व दिएको छ।

सेबोनका अध्यक्ष डा. गोपालप्रसाद भट्ट र आईएमएफका नेपालस्थित आवासीय प्रतिनिधि प्रनभकुमार गुप्ताबीच भएको भेटमा नेपालको पूँजी बजारको वर्तमान अवस्था, नीतिगत सुधार, नियामकीय प्रभावकारिता र संस्थागत क्षमता अभिवृद्धिका विषयमा छलफल भएको हो।

पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालको शेयर बजारमा लगानीकर्ताको सहभागिता बढ्दै गएको भए पनि बजारको गहिराइ, पारदर्शिता, प्रभावकारी नियमन र लगानीकर्ताको विश्वास जस्ता विषय अझै चुनौतीका रूपमा रहेका छन्। त्यसैले बजार विस्तारसँगै संरचनागत सुधारको आवश्यकता बढ्दै गएको छ।

भेटमा सेबोन अध्यक्ष भट्टले पूँजी बजारलाई थप व्यवस्थित, पारदर्शी, प्रतिस्पर्धी र लगानीमैत्री बनाउन बोर्डले अघि बढाएका सुधारका योजनाबारे जानकारी गराएका थिए। उनले नीतिगत सुधारसँगै संस्थागत क्षमता मजबुत बनाउने विषयलाई प्राथमिकतामा राखिएको बताएका थिए।

विश्लेषकहरूका अनुसार विकासशील पूँजी बजारका लागि कारोबारको आकार मात्र पर्याप्त हुँदैन। प्रभावकारी अनुगमन प्रणाली, बलियो नियमन, कम्पनीहरूको सुशासन, लगानीकर्ता संरक्षण र बजारमा निष्पक्ष प्रतिस्पर्धा कायम गर्न सक्ने संस्थागत क्षमता आवश्यक हुन्छ।

छलफलमा बजारको प्रभावकारी नियमन र लगानीकर्ताको विश्वास बढाउने विषयमा समेत जोड दिइएको छ। यसले आगामी सुधारहरू केवल नयाँ उपकरण ल्याउनेतर्फ मात्र नभई बजारको आधारभूत संरचना सुधार गर्ने दिशामा केन्द्रित हुन सक्ने संकेत गरेको छ।

आईएमएफ प्रतिनिधि गुप्ताले सेबोनले अघि बढाएका सुधार प्रयासप्रति सकारात्मक धारणा व्यक्त गर्दै नेपालको वित्तीय क्षेत्रको स्थायित्व र विकासमा पूँजी बजारको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको बताएका थिए। उनले आवश्यकताअनुसार अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थाबाट प्राविधिक सहयोग र अनुभव आदानप्रदान गर्न सकिने धारणा राखेका थिए।

नेपालको वित्तीय प्रणाली अझै बैंक केन्द्रित रहेको अवस्थामा विकसित पूँजी बजारले बचत परिचालन, व्यवसायका लागि वैकल्पिक वित्तीय स्रोत उपलब्ध गराउने र बैंकिङ क्षेत्रमा रहेको अत्यधिक निर्भरता घटाउन सहयोग गर्न सक्छ।

तर, अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग मात्र सुधारको पर्याप्त आधार नभएको विज्ञहरूको भनाइ छ। सुधारका योजना प्रभावकारी कार्यान्वयन, नियामकीय क्षमता वृद्धि र बजारमा लगानीकर्ताले प्रत्यक्ष अनुभव गर्ने परिवर्तनबाट मात्रै यसको वास्तविक प्रभाव देखिनेछ।

सेबोन र आईएमएफबीचको पछिल्लो छलफललाई नेपालको पूँजी बजार सुधार प्रक्रियामा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य विस्तार गर्ने महत्वपूर्ण कदमका रूपमा हेरिएको छ। अबको मुख्य चुनौती भनेको नीतिगत प्रतिबद्धतालाई व्यवहारमा उतार्दै सुरक्षित, पारदर्शी र विश्वसनीय पूँजी बजार निर्माण गर्नु हुनेछ।